૧૮ – સદાબહાર સૂર – અવિનાશ વ્યાસ : રાજુલ કૌશિક

આ વિશ્વમાં જો કશું પણ શાશ્વત હોય તો એ છે પંચમાહાભૂતનો મૂળ નિયમ. ઈશ્વરસર્જિત ઘટનાઓની રૂખ ક્યારેક બદલાશે પણ આગ,  પાણી, હવા, ધરતી, આકાશ તો શાશ્વત છે અને રહેશે કારણકે એ ઈશ્વરના સર્જન છે. ભાષા માનવનું સર્જન છે એટલે આપણે કહીએ છીએ કે, બાર ગાઉએ બોલી બદલાય. માણસે કહેલી વાતોના સૂર પણ બદલાશે. માનવ સંબંધો બદલાતા આવ્યા છે એટલે એ સંબંધો વિશેની અભિવ્યક્તિ ય બદલાશે. માનવ સંબંધો પર લખાયેલી વાતો કે કાવ્યો પણ કોઈ નવા સ્વરૂપે આપણી સમક્ષ આવશે.  

હા, એક વાત નિશ્ચિત કે જીવન કે સંબંધો વાસ્તવિકતા છે જ્યારે એના વિશે લખાયેલી વાતો કલ્પનાભરી છે. એમાં લાગણીના નવરંગ ઉમેરાયા છે એટલે એને શક્ય હોય એટલી સોહામણી બનાવી શકાય છે.

સોહામણી શબ્દથી યાદ આવ્યું અવિનાશ વ્યાસનુ સદાય કંઠે રમતું પેલું ગીત. અવિનાશ વ્યાસે તો  પોતાના ગીત, ગરબામાં આખેઆખા કુટુંબમેળાને અલગ, અનોખા અંદાજે પરોવી લીધા છે. ક્યાંક ખાટા, ક્યાંક મીઠા તો ક્યાંક તૂરા લાગે એવા સંબંધોને એવી તો સરસ રીતે શબ્દોમાં વણી લીધા છે જાણે એક કન્યાનાં હ્રદયના ભાવોમાંથી જ ક્યાંક ગીતકારનો જન્મ ન થયો હોય!

યાદ છે ને આ ગીત? જાણવા જેવી વાત તો એ છે કે આ ગીત તેમના પત્નીએ પણ ગાયું છે. શબ્દ અને સંગીતની સાથે સ્વર પણ ઘરનો જ હોય એ તો કેવી મઝાની વાત!

મારી વેણીમાં ચાર ચાર ફૂલ, અંબોડલે સોહે સોહામણી ઝૂલ.

આ ચાર ચાર ફૂલની અવિનાશ વ્યાસની કલ્પના અત્યંત સરસ રીતે ખીલી છે. સાસરિયા પરત્વેની નારી સંવેદનાને ખૂબીથી વ્યકત કરી છે. સાસુ, સસરા અને નણંદની લાક્ષણિકતા એવી તો સરસ રીતે વ્યક્ત કરી છે કે આ નારીનું સંસારચિત્ર આખું ઉપવન જ ભાસે અને એમાંય રાતરાણીની જેમ મહેંકતા પતિની વાતથી તો જાણે એ અત્યંત મહેંકી ઊઠે.

ચોથું ફૂલ જાણે મારા હૈયાના હારનું, જાણે પેલું રાતરાણી ફૂલ

દિવસે ના બોલે એ મોટાના માનમાં, રાતડીએ બોલે બૂલબૂલ

સંસાર માંડતી પરણેતર માટે સાસરિયાની કલ્પનાય સાવ અવનવી હોય. એના સંસારના સંબંધોમાં તો ફૂલોય છે તો સાથે કાંટા પણ છે. પણ અહીં ગીતકારે સંભળાવા કદાચ અઘરા લાગે એવા સંબંધોને પણ કેવા મઝાના શબ્દોથી સોહાવ્યા છે? સસરાજીને મોગરાનાં ફૂલ સાથે સરખાવીને ઘરના ઓરડા જ નહીં ઘરસંસારને પણ મઘમઘમતો કરી દીધો છે. સાસુજીને સૂરજમુખીનાં ફૂલ જેવા કહીને એમની પ્રકૃતિ જાણે સાવ સાચૂકલી વ્યક્ત કરી છે. આખો દિવસ પોતાની મસ્તીમાં મશગૂલ એવી નણદીને ચંપાનાં ફૂલ સાથે સરખાવીને સંસારવાડીને મહેકાવી દીધી છે અને એમાંય સૌથી પ્રિય એવા પતિની વાત એ રીતે કરી છે કે ગીતકારની કલ્પનાને દાદ આપ્યા વગર નહીં જ રહેવાય. આખો દિવસ ક્યાંય ન દેખાતું પેલા રાતરાણીનું ફૂલ રાત પડે કેવું મહેંકી ઊઠે છે? બસ એવી જ રીતે દિવસ આખો માનમાં ને ભારમાં રહેતા પતિદેવ રાત પડે કેવા ખીલી ઊઠે છે? કેવી રોમાંચભરી કલ્પના?

કવિનાં હ્રદયના ખૂણામાં ઋજુતા તો હોવાની અને આવી રચનાઓથી આપણે એ અનુભવી શકીએ છીએ. આ કુમાશ કે ઋજુતાની સાથે એનામાં રહેલી નટખટવૃત્તિનોય ક્યાંક પરિચય થઈ જાય એવી રચનાઓ પણ અવિનાશ વ્યાસે કરી જ છે.

એ આ વિચારને વળી એક નવી અને જરા જુદી રીતે પણ વ્યક્ત કરે છે. સાસરામાં ભલેને સૌ સરસ જ છે પણ એથી શું? આખો દિ કંઈ એમની સાથે થોડો વિતાવાય?

પરણીને સાસરે ગયેલી એ કન્યાને પોતાના પતિને મળવાના કેવા કેવા ઓરતા હોય? આખો દિવસ માનમાંને ભારમાં રહેતા પતિદેવને મળવાની આતુરતાય કેટલી હોય! પણ, ઘરમાં હાજર સાસુ-નણંદથી છાના મળવુંય કેવી રીતે? કદાચ એ ઈચ્છે અને મથે તોય એના પગનું ઝાંઝર તો ચાડી ખાવાનું જ છે. અને પગની પાયલ તો એ નવી નવેલી વધૂના અંગે શોભતું એક ઘરેણું છે. એને કાઢી પણ કેવી રીતે શકાય અને પતિને પામી પણ કેવી રીતે શકાય એની એ મીઠી મૂંઝવણ માટે ગીતકાર પાસે મસ્ત મજાના શબ્દો છે…

છાનું રે છપનું કંઈ થાય નહીં, થાય નહીં

ઝણકે ના ઝાંઝર તો ઝાંઝર કહેવાય નહીં.

એક ઘાયલ ને પાયલ બે છૂપ્યાં છૂપાય નહીં,

ઝાંઝરને સંતાડી રાખ્યું રખાય નહીં…

અવિનાશ વ્યાસ પાસે જાણે એક જ સિક્કાની એક જ નહીં અનેક બાજુઓ છે. એક વ્યક્તિના અનેક ભાવોની અભિવ્યક્તિ છે. એમની રચનાઓમાં કદાચ મીઠી ફરિયાદો હશે પણ આક્ષેપ નથી. સાવ સહજ રીતે કહેવાઈ જતી મનની વાતો છે.

આપણને એવા સર્જકો ગમે છે જેમની રચના ક્યાંક આપણી લાગણીઓની સાવ નજીક લાગે. જે આપણા મનને, આપણી ભાવનાઓને દર્પણની જેમ ઝીલતી હોય. અવિનાશ વ્યાસની રચનાઓમાં આવી સીધી સાદી નારીના મનની વાત, છલકાતી લાગણીઓ આબાદ ઝીલાતી જોઈ શકાય છે ત્યારે આપોઆપ સમજાઈ જાય છે કે કેમ અવિનાશ વ્યાસ કોઈનાય ઘરનો ઉંબરો વળોટીને એમના ઘર સુધી આટલી સરળતાથી પહોંચી શક્યા છે.

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com


5 thoughts on “૧૮ – સદાબહાર સૂર – અવિનાશ વ્યાસ : રાજુલ કૌશિક

  1. રાજુ,અવિનાશભાઈનાં સંવેદનાસભર ગીતોની અને તેમણે ગુંજન કરેલ લાગણીનો સરસ રીતે ઉઘાડ અમારી સમક્ષ રજૂ કર્યો.

    Liked by 1 person

  2. avinasvyas  —Gujarat  ladies  ne ghar  ni   garba  gata   lavya.  kavio  amne  kavi  ganata  nahi. svakira  vu  pade

    Liked by 1 person

  3. કવિની સુંદર કલ્પના..🙏લેણાનાં ચાર ચાર ફૂલોને કૌટુંબિક તુલના..🙏

    Liked by 1 person

  4. તમારા શબ્દોએ સુંદર અનુભૂતિ કરાવે છે જાણે અવિનાશભાઈ ની શબ્દોની ગૂંથણી ફરી ફરી..🙏

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.