૧૦ – સદાબહાર સૂર ‘અવિનાશ વ્યાસ’ : રાજુલ કૌશિક

હમણાં જ ગઈ હોળી અને આપણે દેવરિયાના સંગ હોળી ખેલંત ભાભીના મસ્તીભર્યા સંબંધોને સ્મર્યા. આ દિયર-ભાભીનો સંબંધ જ એવો મીઠો છે. નવપરણીતા સાસરીમાં જો કોઈની સાથે એકદમ સરળતાથી સ્નેહે ગંઠાઈ જાય તો એમાં સૌથી પહેલો તો દેવરિયો જ આવે. ભર્યાંભર્યાં સાસરામાં દેવરિયા સાથેના હેતાળ સ્નેહનું કારણ વિચારતાં, જરા ફરી એકવાર સમજવા પ્રયાસ કરતાં, આ નિર્દોષ સંબંધમાં મને તો મૂળે એનો તાંતણો પિયરની વાટ સુધી લંબાયેલો દેખાયો.

સમગ્ર સંસારમાં કોઈપણ નાનકડી બાળકીને સૌથી વહાલો એનો ભઈલો જ હોવાનો ને ભાઈને પણ એની બહેન લાડકી જ હોવાની અને એ એમનું વ્હાલ હંમેશ માટે એવું જ અકબંધ રહેવાનું. સંસારમાં ભાઈ-ભાઈને ક્યારેક લડતાં-ઝગડતાં કે કોઈ કારણસર છૂટા પડતા જોયા હશે પણ ભાઈ-બહેનના પ્રેમમાં સહેજ અમસ્તી તિરાડ ભાગ્યેજ શોધી મળશે.

પરણીને સાસરે ગયેલી કન્યા એટલે જ દિયરમાં પોતાના ભાઈનું સ્વરૂપ શોધતી કે જોતી હશે અને એટલે જ એ બહુ જ સ્વભાવિકતાથી આ નવા સંબંધ સાથે જોડાઈ જતી હશે.

ભાઈ માટેનું મમત્વ તો એટલી હદે એનાં હ્રદયના કણેકણમાં સ્થાયી હોય છે કે જ્યારે એ મા બને ત્યારે પણ એક મા તરીકે એ એના દિકરામાં એના ભાઈની જ છબી શોધે અને જો સહેજ અમસ્તો અણસાર પણ મળતો આવશે ને તો તો એ રાજીના રેડ… અને આ હકિકત તો નજરે જોયેલી અને એકવાર નહીં અનેકવાર અનુભવેલી છે.

ભાઈ બહેનના સંબંધને ઘણા બધા કવિ, ગીતકારોએ શબ્દોથી ઉજાળ્યો છે. ભાઈ-બહેનના લાડને કવિઓએ, ગીતકારોએ પણ લાડેકોડે સજાવ્યો છે. અવિનાશ વ્યાસે તો સવારનાં પ્રભાતિયાથી માંડીને બાળકને સુવાડવાનાં હારલડાં સુધીનાં ગીતોની રચના કરી છે તો એમની રચનામાં ભાઈ-બહેનનું હેત તો હોવાનું જ… આજે એમનું એવું જ, કોઈપણ ભાઇ-બહેનને ગમી જાય એવું અને હંમેશ ગમતું રહેવાનું છે એવું ગીત યાદ આવ્યું. જો કે એમાં યાદ કરવાની પણ કોઈવાત નથી કારણકે એ તો સદાય સ્મરણમાં ગુંજતું ગીત….બરાબર ને?

કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ ઝૂલાવે પીપળી,

ભાઈની બેની લાડકી ને ભઈલો ઝૂલાવે ડાળખી

હવે તો ક્યાં આ લીંબડી ને ક્યાં પીપળી રહી છે કે એની પર બેસાડીને ભઈલો એની બહેનીને ઝુલાવશે? તેમ છતાં આજે પણ આ ગીત સાંભળીએ તો એ જ લીંબડી કે પીપળી નજર સામે તરી આવે. એની પર ઝૂલતી બેનને હળવેથી ઝૂલાવતો ભઈલોય નજર સામે તરી આવે. કારણ માત્ર એટલું જ કે, અહીં માત્ર ભાઈ કે બહેન જ નથી પણ અવિનાશ વ્યાસના શબ્દોથી જાણે આખું વાતાવરણ આપણી આસપાસ છે એવી લાગણી થઈ આવે છે. આ એ સમયની રચના છે જ્યારે આપણી આસપાસ કુદરતનું સામ્રાજ્ય હતું. મને આજે પણ યાદ છે, ઉનાળાની બપોરે પણ અમારાં ઘરની બહારનાં ઘટાટોપ ઝાડની નીચે ટાઢકનો અનુભવ થતો. રસ્તે જતાં  સરસડા પરથી ખરેલા, વેરાયેલા પીળા રંગના મુલાયમ શિરીષના ફૂલ જોવાં મળતાં. બાકી, આજે આ સિમેન્ટ-કોંક્રીટનાં નગરની બહાર જઈએ ત્યારે માંડ પવનની હળવી થપાટે ઝૂલતાં ઝાડ નજરે પડે.

જોકે, અહીં ભાઈ-બહેનનાં વ્હાલની સાથે પ્રકૃતિ-પંખીઓ સાથેનો તંતુ જોડ્યો છે ત્યારે મને એવું સમજાય છે કે એ સમયનો માનવી સૌને સ્વીકારવાની ઉદારવૃત્તિ ધરાવતો હતો. આપણા આનંદમાં સૌને ભાગીદાર બનવાં વ્હાલથી નિમંત્રતો. સુખને એ વહેંચીને આનંદતો હશે.

મારી બેની તો હીંચકે હીંચે છે પણ સાથે ઓ પંખીડા! ઓરા આવો, અને એ ઝૂલતી ડાળીઓ પર બેસી તમે પણ ઝૂલો. એ ઝૂલો ઊંચકાય અને પવનનો મીઠો વીંઝણો પણ વાય, વળી એની સાથે કોયલનો ટહુકો અને મોરલાનો કેકારવ પણ ભળે ને એ બેની તો જાણે આભને આંબે! ભાઈ અને બહેનના સંબંધની જેમ જ પંખી અને વૃક્ષનો સંબંધ જાણે સાવ સનાતની. એ બંને એકમેક વગર સાવ અધૂરાં. લીંબડીની ડાળીએ ઝૂલતી એ બહેન જ્યારે ડોલીમાં બેસીને વિદાય લેશે ત્યારે એ વિદાયની ક્ષણો કેવી કપરી હશે એની તો એ સમયે ક્યાંથી કલ્પના હોય? એને બસ આજની ક્ષણ માણી લેવી છે, મહાલી લેવી છે. આ સંબંધમાં જેટલી મીઠાશ અને કુમાશ છે એટલી તો ભાગ્યેજ કોઈ સંબંધમાં હશે.

આસમાન તરફ ગતિ કરતાં ઝૂલા પર બેઠેલી બેનને જોઈને હરખાતા ભાઈનાં મનમાં બેન હંમેશા સુખને ઝૂલે એવી ઊંડી આશા હશે. એનો સંસાર સ્વર્ગ સમો હશે અને એ સુખી સંસારના ઝૂલે હંમેશા ઝૂલતી રહેશે એવી ભાવના હ્રદયમાં ભારોભાર હશે. અને પછી બેની મોટી થઈ સાસરે જતી વેળા ભાઈને ઘર, માતા-પિતાને સાચવવાની ભલામણ કરે છે ત્યારે જે હૃદયયંગમ દૃશ્ય સર્જાય છે એનાથી ભાગ્યેજ કોઈની આંખ કોરી રહી જતી હશે.

ભાઈ-બહેનના આવા સનાતની સંબંધને કેટલી મઝાથી અહીં આલેખ્યો છે!

આજ હીંચોડું બેનડી, તારાં હેત કહ્યાં ના જાય

મીઠડો વાયુ આજ બેની, તારા હીંચકે બેસી ગાય

આ ગીત આજ સુધી અનેક ગાયકોએ ગાયું છે અને દરેકના રણકામાં જાણે આ ભાઈ-બેનીનાં હેત ભળ્યાં પણ ગીતના શબ્દોમાં જે મીઠાશ, ભાઈ બહેનનો સ્નેહ રેલાયો છે એ અવિનાશ વ્યાસના શબ્દોની તાકાત છે.

આ ગીતની સાથે સંકળાયેલી ગાયિકા ફોરમ દેસાઈની હમણાં જ વાંચેલી વાત પણ યાદ આવી. આ ગીત વિશે એ વાત કરતાં કહે છે, ‘ફિલ્મ ‘સોનબાઈની ચુંદડી’ માટે આશિત દેસાઈ સાથે એને ગાવાનું હતું ત્યારે પ્રથમ તો એક નવી નાનકડી છોકરીને, એક સાવ અજાણ્યા નવા અવાજને તક આપવાં અવિનાશ વ્યાસ તૈયાર નહોતા પરંતુ એકવાર અવાજ સાંભળ્યા પછી તો એ મૂળ ગીત રેકોર્ડ થઈ ગયા પછી બીજું એક કરૂણ ગીત પણ ફોરમ પાસે ગવડાવ્યું. આગળ વાત કરતાં એ કહે છે કે અત્યંત કરૂણતા અને વેદના દર્શાવતી એ પંક્તિઓમાં અવિનાશ વ્યાસે એને વચ્ચે એકાદ ડૂસકું લેવાનું કહ્યું હતું પણ ગીતના ભાવમાં વહી ગયેલી ફોરમથી વચ્ચે બે-ત્રણ વાર ડૂસકાં લેવાઈ ગયાં. જ્યારે રેકોર્ડિંગ રૂમમાંથી એ બહાર આવી ત્યારે સૌ મ્યૂઝિશિયનની સાથે અવિનાશભાઈ, ગૌરાંગભાઈ પણ રડતા હતા. એનાં કહેવાં પ્રમાણે આ એનું પ્રથમ ગીત ચિરસ્મરણીય બની રહ્યું છે. આવાં તો અનેક ચિરસ્મરણીય ગીતોની આપણે આગળ વાત કરીશું.


Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com


3 thoughts on “૧૦ – સદાબહાર સૂર ‘અવિનાશ વ્યાસ’ : રાજુલ કૌશિક

  1. અવિનાશ વ્યાસના ગીતો ને ગરબીઓ ખરેખર ગુજરાતી ભાષાનું નજરાણું છે

    Liked by 1 person

  2. અવિનાશભાઈના આ ગીત સાથે મને સોનલ રાવલના કંઠે સાંભળેલ ડૂસકા સાથેના ગીતની યાદ આવી ગઈ…..
    રાજુ સરસ ગીત અને તેની સાથેની ભાઈબહેનોની યાદો તાજી કરાવી.

    Liked by 1 person

  3. આજ હીંચોડું બેનડી, તારા હેત કહ્યાં ના જાય

    મીઠડો વાયુ આજ બેની, તારા હીંચકે બેસી ગાય!
    કેવી સુંદર કલ્પના કરી છે ..નાની ઉંમરનાં ભાઈ બેનનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ ! જગમાં તેનો જોટો નથી !

    Liked by 1 person

Leave a Reply to geetabhatt Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.