૫ – मेरे तो गिरधर गोपाल …અલ્પા શાહ

हे री मैं तो प्रेम-दिवानी मेरो दरद न जाणै कोय।

दरद की मारी बन बन डोलूं बैद मिल्यो नही कोई॥

घायल की गति घायल जाणै, जो कोई घायल होय।

जौहरि की गति जौहरी जाणै जो कोई जौहर होय॥

सूली ऊपर सेज हमारी, सोवण किस बिध होय।

गगन मंडल पर सेज पिया की, मिलणा किस बिध  होय॥

दरद की मारी बन-बन डोलूं बैद मिल्या नहिं कोय।

मीरा की प्रभु पीर मिटेगी जद बैद सांवरिया होय॥

મેં સાંભળેલા મીરાંબાઈ ના ભજનો માં આ મારુ સૌથી પ્રિય પદ છે. મીરાંબાઈ આ પદ માં શ્યામ ના પ્રેમ માં ગળાડૂબ એક પ્રિયતમા તરીકે ઉભરી આવે છે. આ પદ શ્યામ પ્રત્યે ના તેમના પ્રેમ ના ખુલ્લા એકરાર ની જાણે બાંગ પુકારે છે અને એથીયે એક ડગલું આગળ મીરાંબાઈ એ  પ્રેમ થકી અનુભવાતી જે અંતર ની પીડા છે તેને સહજ રીતે પ્રગટ કરેલ છે. મારા મતે મીરાંબાઈ ની શ્યામ પ્રત્યે ની પ્રીત  રાધાજી કરતા પણ ચડિયાતી હતી. રાધાજી ની દુનિયામાં શ્યામ પ્રત્યક્ષ હાજર હતા અને રાધાજી અને ગોપીઓ ની સંગે શ્યામસુંદરે અનેક લીલાઓ સદેહે કરી હતી. જયારે મીરાંબાઈ સાથે? મીરાંબાઈ સાથે શ્યામ “સદેહે” હાજર નહોતા અને ક્યારેય તેમની સાથે શ્યામસુંદરે લીલાઓ કરી હોય તેવું પણ નથી અને  તે છતાંયે મીરાંબાઈ એ જે ઉત્ક્ટતાં થી તેમના શ્યામ ને ચાહ્યો છે તેજ દર્શાવે છે કે મીરાંબાઈ એક ઉચ્ચકોટિ ના આત્મા હતા અને તેમનું શ્યામ સાથે નું જોડાણ એક આત્મા થી આત્મા નું જોડાણ હતું. મીરાંબાઈ માટે તેમનો કૃષ્ણપ્રેમ એક નશો હતો. મીરાંબાઈ એ પોતાની જાત ને શ્યામ ના પ્રેમ માં ઓગાળી દીધી હતી અને મોટાભાગ ના લોકો એ આ પ્રેમ નો વિરોધ કર્યો હતો અને પડકાર્યો હતો. પણ મીરાંબાઈ માટે શ્યામ પ્રત્યે નો તેમનો પ્રેમજ જીવવાનું ચાલક બળ હતો અને એટલેજ કદાચ મીરાંબાઈ પોતાની જાત ને “પ્રેમ દીવાની” તરીકે ઓળખાવે છે.

મીરાંબાઈ ના પદ ના શબ્દો ના ઊંડાણ માં જઈએ તો મને એવું લાગે છે કે મીરાંબાઈ એક સંત કવિયત્રી હોવાની સાથે સાથે એક ફિલસૂફ પણ હતા. જિંદગી ના જંજાવાતો સામે પણ અડગ રહીને અને સર્વ પ્રત્યે સમદ્રષ્ટિ રાખી, કોઈ પણ જાત નું મૂલ્યાંકન કર્યા વગર જિંદગી કેવી રીતે જીવવાની તે તો મીરાંબાઈ પાસે થીજ શીખવું રહ્યું. આ પદ માં નીચેની બે પંક્તિઓ વિષે મારે થોડું વધારે લખવું છે.

घायल की गति घायल जाणै, जो कोई घायल होय।

जौहरि की गति जौहरी जाणै जो कोई जौहर होय॥

મીરાંબાઈ કેટલા સરળ શબ્દો માં એક ખુબ ગંભીર અને ઊંડી વાત કહી ગયા છે. સામાન્ય રીતે આપણે સૌ જયારે કોઈના વિષે કોઈ અપ્રિય કે નકારાત્મક વાત વાંચીએ કે સાંભળીએ કે તેમની સાથે એ બાબતે વાત કરીએ તો મનોમન આપણે તેમના વિષે એક અભિપ્રાય બાંધી લઈએ છીએ. મનોમન આપણા પોતાના વિચારો અને અનુભવો ના આધારે તેમનું મહદંશે નકારાત્મક મૂલ્યાંકન કરી લઈએ છીએ. જેમ મીરાંબાઈ એ લખ્યું છે તેમ “ घायल की गति घायल जाणै, जो कोई घायल होय।”, આપણે પોતે સામેવાળી વ્યક્તિ ના સંજોગો માંથી પસાર થવાના નથી, આપણને પુરેપુરી વાત ની માહિતી પણ નથી તો આપણને કોઈ અધિકાર નથી કે આપણે કોઈ પણ વ્યક્તિ ને નકારાત્મક દ્રષ્ટિ એ મૂલવીએ (એટલે કે judge કરીએ). કહેવાય છે કે “Not all pains are visible and not all wounds are physical”. શું ખબર સામે વાળી વ્યક્તિ કેટલા સંઘર્ષો નો સામનો કરી ને હસતું મોઢું રાખીને આપણી સામે ઉભી હોય અને શું ખબર એની જિંદગી માં હજુ કેટલા ઝંઝાવાતો આવવાના બાકી હોય. જિંદગી ની સાર્થકતા એમાં જ છે જયારે આપણે સૌને સમદ્રષ્ટિ સમભાવ રાખીને કોઈ પણ જાત ના મૂલ્યાંકન વગર આપણી જિંદગી માં આવકારીએ.

કાલે તો Valentine’s Day છે એટલે પ્રેમ નો એકરાર કરવાનો દિવસ, પ્રેમ માં સમર્પિત થવાનો દિવસ. ક્યારેક એવો સવાલ થાય કે આ અઢી અક્ષર નો શબ્દ “પ્રેમ” એટલે શું?

  પ્રેમ એટલે એક સ્નેહ ની સરવાણીની સરગમ રેલાવતું સ્તવન

  પ્રેમ એટલે છલકાયેલી લાગણીઓ નું આખેઆખું નંદનવન

  અઢી અક્ષર નો આ “પ્રેમ” બની રહ્યો છે મારી ધડકન

તો ચાલો આપણે પણ આપના પરમ પ્રિય એવા અંતર માં રહેલા શ્યામ ના પરમ પ્રેમ સુધી પહોંચવા ડગ માંડવાનું  ચાલુ કરી દઈએ અને સાથે સાથે આ પ્રેમ માં તરબોળ પદ ને શ્રી મૃદુલકૃષ્ણ શાસ્ત્રીજી ના મધુર સ્વર માં સાંભળતા સાંભળતા છુટા પડીએ

આપના પ્રતિભાવો અને માર્ગદર્શન ની અપેક્ષા સાથે વિરમું છું.

અલ્પા શાહ

4 thoughts on “૫ – मेरे तो गिरधर गोपाल …અલ્પા શાહ

  1. મીરાં એટલે એક અદ્ભુત સ્ત્રી ચરિત્ર! તેના ભાવ-પદો ઉત્તમ અને ઉંચી પ્રેમ-લક્ષણા ભક્તિ.!મીરાં એટલે કૃષ્ણ-પ્રેમનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.