૪૯ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

લાલો લાભ વગર ના લોટે

આ કહેવત પાછળની વાર્તા છે. કરિયાણાની દુકાનેથી ઘી લઈને ઘેર જઈ રહેલો લાલો, ઠેસ વાગતા પડી ગયો. બધું જ ઘી ઢોળાઈ ગયું. લાલાની માને કોઈએ આ સમાચાર આપ્યા, ત્યારે ડોશી સમજી ગઈ કે મારો લાલો લાભ વગર ના લોટે (પડે). લાલો ઘેર આવ્યો ત્યારે ખબર પડી કે રસ્તામાં રોકડા રૂપિયાની થેલી પડી હતી. ભરબજારમાં નીચે વળીને થેલી લેવા જતાં સૌની નજર પડે તો? માટે તેને આ નાટક કરવું પડ્યું હતું. આ તો એક વાર્તા છે.

આ એક પ્રકારની માનસિકતા કહેવાય. મનુષ્યને પોતાનો લાભ દેખાતો હોય, પોતાનો જ્યાં સ્વાર્થ હોય ત્યાં સર્વસ્વ લૂંટાવી દેવા તે તૈયાર રહેતો હોય છે. કોઈ વ્યક્તિ કોઈના પર વરસી પડે તો સમજવું, એમાં જરૂર એનો કોઈ લાભ હશે. આ નકારાત્મક ગુણ માણસની કચાશ કહી શકાય. એ સમયે માણસ આંધળો બની જાય છે. સારા-નરસાનું ભાન રહેતું નથી. જુગારમાં પત્નીને દાવ પર લગાવનાર યુધિષ્ઠિરની સૌને ખબર છે. અજ્ઞાન, મોહ, આસક્તિને કારણે મળતો લાભ ક્યારેક માણસને ના કરવાનું કરાવી દે છે.

સરકારી ઓફિસોમાં તમારી ફાઇલ આગળ ધકેલવા માટે અંડર ટેબલની વિધિ કરવી જ પડે છે. સરકારી કર્મચારીનો ભાવ સમજવો પડે કે “આમાં મને શું?”, “મારું શું?” આ માનવસહજ સ્વભાવ થઈ પડ્યો છે. નીતિ નેવે મૂકાઇ જાય છે. માનવને ખુશ કરવા માનવ પ્રયત્નો કરે છે. પરંતુ ઈશ્વરનો અનુગ્રહ મેળવવા કે પ્રસન્ન કરવા માટે તેની સ્તુતિ ક્યાં નથી કરતો? જે પાઠ-પૂજા કે વ્રત-કથા પારાયણ કરવાથી ફળપ્રાપ્તિ થાય કે લાભ મળે તે માણસ ખાસ કરશે. તેની સાથે ઐક્ય સાધવા કે રીઝવવા પત્ર-પુષ્પ, ફ્લમ્‍ તોયમ્‍ કે મન, વાણી કે કર્મનો ઉપયોગ માણસ અચૂક કરશે. પ્રેમમાં પણ સ્વાર્થ હોય છે. આજકાલ શુદ્ધ નિર્મળ પ્રેમ જોવા મળતો નથી. હેતુ વગર હેત નથી હોતુ એટલે કે આપણા હેતમાં પણ હેતુ હોય છે.

આજકાલ બજારમાં “આજા ફસાજા”ની નવી નવી સ્કીમો બહાર પડે છે. પ્રમાણિકતાની વ્યાખ્યા બદલાઇ છે. લાભપાંચમનું મૂલ્ય બદલાયું છે. બીજાની લીટી નાની કર્યા વગર પોતાની લીટી મોટી કરવી જોઈએ. “કર લો દુનિયા મુઠ્ઠીમેં” સૂત્રને સકારાત્મક રીતે સાકાર સ્વરૂપ આપવું જોઈએ.

કેટલીક સંસ્થાઓ દાન પર નભતી હોય છે. દાનવીરોનું સન્માન થાય, તેમની તક્તીઓ મૂકાય તો જ દાન આપતા હોય છે. ત્યારે આ કહેવત સાર્થક થાય છે. જોકે અપવાદ હોય છે. એવા પણ દાતા હોય છે જેઓ પોતાનું નામ જાહેર કર્યા વગર ગુપ્તદાન કરતા હોય છે. તેનાથી વધુ શ્રમજીવીઓ કે જે રોજેરોજનું કમાઇને ખાતા હોય તેઓ રોજની આવકનો અમુક હિસ્સો જરૂરિયાતમંદને વહેંચે છે ત્યારે માથું ઝૂકી જાય છે.

સંતની વાત કરીએ, જે ક્યારેય પોતાનો લાભ જોતા નથી. અધ્યાત્મને વરેલા હોય છે. માટે જ दया भूतेषु પ્રાણીમાત્ર પર દયા તેમનો ધર્મ હોય છે. દયા અને કરુણા જે ભક્તિનો પાયો છે તેનાથી નીતરતું હૈયું સંતો પાસે હોય છે. ત્યાં નીજ લાભની વાત જ ક્યાં કરવી? બીજાનાં દુઃખ માટે સંવેદના ના હોય અને પોતાના સ્વાર્થ અને લાભની જ વાત કરીએ તેને રાક્ષસી વૃત્તિ જ  કહેવાય. જ્યાં લાભવૃત્તિ નથી ત્યાં દયા છે. જે માનવને પશુત્વમાંથી મનુષ્યત્વમાં લઈ જાય છે. આ દયા ધીમે ધીમે સક્રિય થવી જોઈએ. પછી ભલે એ લોભથી કે લાલચથી સક્રિય થાય. દયાનું પણ એક વિજ્ઞાન હોય છે.

સંતોએ કહ્યું છે માત્ર પોતાના જ લાભનો વિચાર કરવાને બદલે બીજી પીડાતી વ્યક્તિની ચેતનાને જો તમે અનુભવી શકો તો તમારી ચેતનાનો વિસ્તાર થાય છે. અને એ ચેતના વિરાટ સાથે જોડાય છે. મારાપણુ મટી જાય છે. અંદર સહજતાથી શાંતિ અને આનંદ પ્રકટે છે. આ વિરાટમાં જ સુખ હોય છે. અહીં મૂળમાં તો મળવાનું કે લાભવાનું જ છે. અને એ છે દુઆ. જે લૌકિક સ્વરૂપમાં ના મળે પણ જીવનને ધન્ય બનાવે છે.

આજના ભૌતિક યુગમાં માત્ર પોતાનો લાભ જોવામાં આવે છે. સંવેદનાનું મહત્વ ઘટતું ગયું છે. દરેક જગ્યાએ લાભ ના જોવાય. ડાકણ પણ એક ઘર છોડે છે. બાળકો માટે વડીલોની દુઆ જેવો મોટો કોઈ લાભ નથી. સંતાનોએ કરેલી સેવા અને તેનાથી મા-બાપને થતી રાહત કે હાશકારો પરિણામે અંદરથી એને માટે આશીર્વાદ પ્રવાહિત થાય એનું મહત્વ ખૂબ ઊંચું હોય છે જેની નોંધ પરમાત્મા કે જે સર્વ વ્યાપક છે ત્યાં સુધી અચૂક પહોંચે છે. બાકી એ સત્ય છે કે લાલો લાભ વગર ના લોટે.

સંવેદનાના પડઘા-૫૦ મા નું પાકીટ

આજે દુર્ગાષ્ટમી ,બધાં માના ભક્તો માને તેના વહાલ ,મમતા અને પ્રેમભરી હૂંફ થકી યાદ કરે.કઈ વ્યક્તિ માની એટલે જગત જનની અંબિકાની ભક્ત ન હોય! હું પણ મા દુર્ગા,મહાકાલી,મા કાત્યાયીની મા સરસ્વતી,મહાલક્ષ્મી સૌની અસીમ કૃપાનો અનુભવ અને અનુભૂતિ સતત કરતી જ હોઉં છું .પરતું આજે મારા માટે મારી જનેતા ,મારી જન્મદાત્રીના રુણસ્વીકારનો દિવસ છે.સાલ ૨૦૧૦ ની નવરાત્રીની સાતમની રાત મેં છેલ્લીવાર તેની હૂંફમાં તેની સાથે એક જ પલંગ પર તેને ભેટીને સૂઈને વિતાવી હતી…..અને આઠમની સવારે તે મને નોંધારી કરીને હંમેશ માટે ચાલી ગઈ…..
તેના મૃત્યુ પછી તેની પાછળ છોડી ગયેલ હીરા,મોતી કે સોનાથી ક્યાંય વધારે કિંમતી એક ચીજ મેં મારા પિતા પાસેથી માંગીને લીધી હતી.તે હતું તેનું નાનું પાકીટ.આ પાકીટ તે તેના બ્લાઉઝની અંદર તેના દિલ ઉપર હમેશાં રાખતી.તેથી તે પાકીટની અંદર જાણે કે હું ટુંટીંયું વાળીને બેસી ગઈ છું અને આખેઆખી તેની છાતીમાં સમાઈ ગઈ છું ,તેવું મને તેને જોઈને થાય છે. તે પાકીટ ક્રોશીયોથી ગ્રે અને પેરટગ્રીન કલરથી ભરેલું છે. આ નાના પાકીટને મેં મારી કપડાંની તિજોરીમાં રોજ નાહીને કપડાં પહેરું તો તેના દર્શન થાય તેવું જ મૂક્યું છે.રોજ નાહીને કપડાં પહેરીને ભગવાનના ચરણસ્પર્શ કરતી હોઉં તેમ હું તેને હાથમાં લઈ માથે અડાડી ,હોઠોંથી ચૂમી ,છાતી પર લગાડી -મા મારી સાથે છે તેવો અહેસાસ કરું છું.
આજે તેની યાદોના વંટોળને શમાવવા તિજોરી ખોલીને હું પાકીટ છાતીસરસું ચાંપીને ઊભી રહી ગઈ…..
માના એ નાનકડા પાકીટમાં હજુ મને તેના પરસેવાની સુગંધ આવે છે. તે પાકીટને છાતી પર બે હાથથી લગાડું છું ત્યારે તેને ભેટતી ત્યારે તેના શબ્દો સાથે”બેટા!આવી ગઈ દીકરા” તેવો તેનો ઉષ્ષ્માસભર હૂંફ ને મમતાથી લદબદ પ્રેમનો અનુભવ કરુ છું. નાની હતી ત્યારે તેના પાલવ નીચે સંતાઈને જે બેફિકરાઈ અનુભવાતી અને આખી દુનિયાથી સુરક્ષિત હોવાનું અનુભવતી તેવો જ અનુભવ આજે પણ તેના નાના પાકીટને છાતી સરસું ચાંપતા અનુભવું છું.તે પાકીટને માથા પર લગાડું ત્યારે કોઈ અજબની  શાંતિ અનુભવાય છે.પાકીટની નાની ચેઈન ખોલીને ક્યારેક ક્યારેક જોઉંછું તો તેમાં મને માનો હસતો મોટા લાલ ચાંલ્લાવાળો ચહેરો દેખાય છે.તે પાકીટમાંથી નીકળતી હવામાં મને માના ગરમ ગરમ કરુણાસભર શ્વાસોચ્છ્વાસ અનુભવાય છે.
પાકીટ હજુ આટલા વર્ષો પછી તેણે ભરેલું હતું તેમ જ છે.તેમાં એક સોની નોટ બેચાર એક બે અને પાંચ રૂપિયાની નોટ અને થોડું પરચૂરણ પણ છે.એક બે નાના સોપારીના ટુકડા પણ ખરા હો!
પેલું પરચૂરણ ખખડે ત્યારે હું ને મા કોઈએ કરેલી વાહિયાત વાત પર હસતાં તે અને કોઈએ કીધેલી કડવી વાતને કેમ કરી હસી કાઢવી તે હસતા હસતા માએ શીખવેલું તે યાદ કરાવે છે.સાથે સાથે મા આ પરચૂરણ મંદિરમાંથી બહાર નીકળતાં કપડાં વગરનાં નાગડા પૂગડા ભિખારીના બાળકને ખુશ કરવા આપતી તે મને જીવનમાં દાનની પરિભાષા શીખવે છે.જ્યારે મારા છોકરાઓને લઈને તેના ઘેર જતી ત્યારે પાકીટમાંથી એક બે રૂપિયાની નોટ તે બાળકોને ગુલાબનો બરફનો ગોળો ખાવા આપતી અને અમારા ભાઈ-બહેનના બાળકો રાજમાતાની જે બોલાવી આનંદથી પોતપોતાની સ્ટીલની વાટકીઓ લઈ ગોળો લેવા દોડી જતા.મને તે એક બે રૂપિયાની નોટમાં નાનીનો વહાલનો વરસાદ અને રાજમાતાનો જયકારો સંભળાય છે.પેલી સોની નોટ અમને દિવાળી કે વર્ષગાંઠનાં દિવસે મળતા તેના આશીર્વાદ અને અમારી મુશ્કેલી વખતે તેણે પ્રભુને કરેલી પ્રાર્થનાના સાદની નિશાની છે.અને પેલી શેકેલી સોપારીનો કટકો તે હંમેશ કથા કે સ્વાધ્યાયમાં જાય તો એકાગ્રતામાં ઊંઘ નઆવી જાય તે માટે મોમાં રાખતી ,તે મારા માટે પ્રભુ સાથે એકાત્મ કેળવતાં રસ્તામાં આવતા વિધ્નોને કોઈપણ રસ્તો કાઢી દૂર કરવાનું સૂચન છે.
આમ જોયું આ સાવ બેઈંચ બાય બેઈંચનું માનું પાકીટ ,જે આખો દિવસ મારી મા પોતાના દિલ ઉપર અને રાત્રે અને બપોરે સૂતા તેના ઓશીકા નીચે રાખતી અને હું ભગવાનનાં ફોટાની જેમ મારી તિજોરીમાં દેખાય તેમ રાખું છું તે મારે માટે માનું સંભારણું,આશીર્વાદ ,યાદ બધું જ છે. ગમે તેટલી  ઉંમર થાય માં-બાપ મરતા નથી. તે અને તેમના આશીર્વાદ હમેશાં આપણી સાથે જ હોય છે.
માને અર્પણ
હસતું સદા તારું મુખ,મને શીખવે જીવન વિતાવ સદાય હસતાં ,મા તને પ્રણામ
તે ભર્યો મુજમાં ઠાંસીને આત્મવિશ્વાસ,ને શીખવ્યું નઝુકવું કદી મુશ્કેલીમાં,મા તને પ્રણામ
દરેક માનવમાં જોવો ભગવાન,કરવો માનવમાત્રને પ્રેમ ,કેમ કરી ભૂલું?,મા તને પ્રણામ
તે શીખવ્યું વેદાન્ત અને ગીતાનું જ્ઞાન,જીવવાનો રામબાણ ઈલાજ,રોજ આવે કામ,મા તને પ્રણામ
થોડું કરવું નિ:સ્વાર્થ સેવાનું કામ,મને સાંભરે તારો એ વિચાર,મા તને પ્રણામ
તારી મઘમઘતી જીવનવાટ,મારા સ્મરણોમાં રેલાવે મિઠાસ,મા તને પ્રણામ
તારા શિક્ષણ થકી સદા ઊમટે ભીતર આનંદ અપાર,સંતાપ ન આવે પાસ,મા તને પ્રણામ
જિગીષા પટેલ

વાત્સલ્યની વેલી ૪૭) બાળકો આપણાં દાવ પેચનું પ્યાદું !

રિચર્ડ અને લૉરાની વાત!
મા બાપ બનવું એટલે શું ?” કોઈને પૂછ્યું; એટલે એમણે ખુબ વિચારીને કહ્યું ; “ જ્યારથી મા ( કે બાપ ) બન્યાં છીએ ત્યારથી જાણેકે મારુ હૈયું શરીરમાંથી નીકળીને હવે સતત એની પાછળ દોડતું હોય તેમ લાગે છે! સુતાં, ઉઠતાં , બેસતાં, ચાલતાં બસ સતત નાનકડા પેલા બાળકની પાછળ ભમતું હોય છે !!”
ગઈકાલ સુધી નિશ્ચિંન્ત થઈને ફરતાં યુવાનયુવતી પેરેન્ટ્સ બનતાં હવે જવાબદાર બની જાય છેજેવાં મા બાપ બને કે અચાનક , તરત એમનું જીવન કેન્દ્ર બાળક બની જાય છે !
ઘણી વખત અમારાં બાલમંદિરમાં મેં જાતની લાગણીઓ વ્યક્ત કરતાં પેરેન્ટ્સને જોયાં છે. પોતાનાં જીવનાં ટુકડાને અમારે ત્યાં મૂકતાં પહેલાં પ્રાથમિક ઇન્ટરવ્યૂમાં આવા સંવાદો થાય. ક્યારેક પહેલી વાર બાળકને ડે કેર સેન્ટરમાં મુકવા આવતી મા રડી પડે ! અરે , ઘણી વાર બાળક પોતાની ઉંમરનાં બીજાં બાળકોને જોઈને ઉત્સાહથી રમવામાં ભળી જાય , પણ મા બાપને એનાથી ઓછું આવી જાય !” શું અમારો પ્રેમ ઓછો પડ્યો , તે અમારું બાળક અમને છોડતાં જરાયે રડતું નથી ?” વિચારે . ને ડાયરેક્ટરનો રોલ અદા કરતાં સમજાવીએ કે તો પ્રેમથી ઉછેરેલ વાત્સલ્યની વેલનું પરિણામ છે : પ્રેમથી ઉછરેલ બાળક નવા સંજોગોમાં સહેલાઈથી ગોઠવાઈ જાય છેપેલી હેલ્ધી વેલની જેમ ! જેમ તંદુરસ્ત છોડ ટાઢ તાપ વંટોળ કે વરસાદમાં ટકી રહે છે તેમ , કાળજીથી ઉછરેલ નાનું બાળક નવા વાતાવરણમાં સહેજ ખળભળાટ કર્યાં બાદ નવાં મિત્રો સાથે ભળી જાય છે .
પણ પ્રેમ , આ કાળજી જયારે તમારી કોઈ મેલી રમતનું પ્યાદું બને ત્યારે?
બાળક ,જેને એની મા અને બાપ બન્ને પોતાનાં જીવથીયે વધારે કાળજીથી સાચવે છે , બાળકને મા બાપ પોતાની એક ઢાલ બનાવીને પાછળથી પોતાના સામેવાળા દુશમન ઉપર તલવારના ઘા કરવામાં વાપરે તો ?
અને યુદ્ધમાં તો તમારે તમારું શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર વાપરવાનું હોય ને ? અને તેમાંયે જયારે બે વ્યક્તિના અહમઅહંકાર અથડાતાં હોય ત્યારે સૌથી વધુ પાવરફુલ શસ્ત્ર વપરાય !!
અને પાવરફુલ શસ્ત્ર એટલે માસુમ બાળક !
લડાઈ કરવાની હોય તો વ્યૂહ રચના પણ ભયન્કર કરવી પડે ને , જો જીતવું હોય તો !
અરે બુદ્ધિ પણ કહેતી હોય ; “ ઉઠાવ તારું ગાંડીવ , અર્જુન ! અને હણીનાખ તારાં દુશમનોને જે તને તારાં પોતાનાં લાગે છે ; કહી દે કે તો ધર્મ યુદ્ધ છે!”
અમારાં ડે કેર સેન્ટરથી ઘર તરફ જતાં અમારું એક મોટું ૨૬ એપાર્ટમેન્ટ્સનું સુંદર સી (C) આકારનું બિલ્ડીંગ આવે. ઘણી વાર હું ઘેર જતાં પહેલાં રસ્તામાં ત્યાં ઉભી રહું! ક્યારેક શનિ રવિ અમારાં બંને બાળકોને લઈનેય જાઉં . સુંદર નેબરહૂડમાં બિલ્ડીંગનાં બીજાં બાળકો પણ અમારાં બંને બાળકો સાથે રમવા આવે!ને ત્યારે એક સુંદર કૌટુંબિક વાતાવરણ ઉભું થઇ જાય !
રિચર્ડ જે અમારાં બિલ્ડિંગનું નાનું મોટી હેન્ડીમેનનું કામ કરે તેની પત્ની લોરા સાથે ક્યારેક બે ઘડી વાતો કરવાનુંય બને જયારે એનો પતિ અમારાં ભાડુઆતોનું કોઈ કામ કરતો હોય !
ઊંચો પડછન્દ શ્વેત, પૂરો અમેરિકન રિચર્ડ સ્વભાવનો કડક લાગતો હોવાથી સ્વાભાવિક રીતે તેની સાથે વાત કરવાનું હું ટાળું; પણ લોરાને મેં પૂછેલું !
તમારાં લગ્નને કેટલાં વર્ષ થયાં?”
અમે લગ્ન કર્યાં નથી ! પણ હાઇસ્કૂલથી સાથે છીએલગભગ વીસ વર્ષથી !”
હું વિચારમાં પડી !
સાથે રહેવાનું પણ કોઈ શરત નહીં !
કોઈ કમિટમેન્ટ નહીં ! કોઈ બન્ધન નહીં !
લગ્ન કરવાથી શું ફેર પડે છે ? અમારાં બંન્નેનાં પેરેન્ટ્સ કાંઈ કેટલીયે વાર પરણ્યાં હશે .. કોણ ક્યાં કોની જોડે છે એનીયે હવે ખબર નથી !”
લગ્ન કરીએ એમાં પાંચ પચીસ જણ આવે એટલે બધાંને ખબર પડે કમિટમેન્ટની !” મેં કહ્યું .
અમારે કોઈ ફેમિલી જેવું છે નહીં ..” વગેરે એણે જણાવ્યું ! જે હોય તે !
પણ બે પાંચ વર્ષ બાદ એમને બે બાળકો થયાં
અને હવે તેઓ સ્કૂલે જવા માંડ્યાં!
મને લાગે છે કે લોરાને ત્યારે બાળકોના ઉછેર સાથે બહારની દુનિયાની જાણ થઇ .. રિચાર્ડ જેવા કડક મિજાજ સિવાયનાં લોકોએ દુનિયામાં વસે છે તેનો ખ્યાલ આવ્યો .. અને ..
શાંત પાણી ડોહળાવવા માંડ્યું !
લોરાને હવે માળો છોડીને ઉડવું હતું ! કદાચ પોતાના સ્વતંત્ર માળામાં જવું હતું !
તું જઈશ તો તને બાળકો નહીં મળે !”
રિચર્ડે શરત મૂકી !
હવે કસ્ટડીની વાત આવી !
સ્વાભાવિક રીતે બાળકો તો માને મળે..
જેણે જિંદગી જોઈ નહોતી એને હવે જિંદગી માણવી હતી . એક મા બનીને ઊંચે આકાશે ઉડવા માંગતી હતી ! એને કોઈ પ્રેમાળ લાગણીશીલ માણસ સાથે જીવન ગુજારવું હતું !
તો રિચાર્ડના કેસમાં જેણે આખી જિંદગી સત્તા ભોગવી હતી , જેણે પોતે જિંદગીમાં પ્રેમ , હૂંફ , લાગણી જોયાં નહોતાં , એને માટે તો યુદ્ધભૂમિમાં લડાઈ હરવા જેવું હતું ! એનું છેલ્લું તીર બાળકો હતું ( કદાચ એક બાપ તરીકે એને બાળકો માટે સાચો પ્રેમ હશે ?)
પણ આતો ધર્મ યુદ્ધ હતું : બન્ને ને પક્ષે !
દિવસે બપોરે પતિ પત્ની વચ્ચેસોરી બે વચ્ચે વાદવિવાદ વધી ગયાં હશે .. ખબર નહીં શું થયું હશે , પણ
પણ બેડરૂમમાંથી રિચર્ડે ગન કાઢી અને લોરાને શૂટ કરી .. લોરા ભાગીને દોડી ગઈ એટલે એનાં પગમાં વાગી ..
બીજી ગોળી રિચર્ડે પોતાના ઉપર ચલાવી .. એનું પ્રાણ પંખેરું ત્યાં ઉડી ગયું !
લોરા બાળકોને લઈને વિશાળ વિશ્વમાં ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ ! લોરા અને રિચર્ડને નજીકથી જોયાં છે . સુભાષે રિચર્ડ સાથે કામ કર્યું છે તો મેં લોરા સાથે એનાં રસોડે કોફી પીધી છે !
વાચકમિત્રોને પણ પ્રસંગ વિષે ઘણું બધું બન્ને પક્ષે કહેવું હશેકોણ સાચું છે અને કોની ભૂલ છે !
પણ બાળ ઉછેરની શ્રેણીમાં બસ એટલું કહીશ કે : માણસ સામાજિક પ્રાણી છે ; બાળકોને માત્ર એકલે હાથે ઉછેરવાને બદલે સમાજમાં કૈક અંશે હળતા મળતાં શીખવાડવું જોઈએ ! લોરા અને રિચર્ડ અને એમનાં જેવાં લાખ્ખો કુટુંબ એકલે હાથે જે તે સાચી ખોટી સમજથી બાળકોને ઉછેરે છે તે ભયજનક છે .. ( This is only my personal opinion )સમાજમાં હળવામળવાથી ઘણું જાણવા મળે ! આપણાં મંદિરો અને મેળાવડાઓ કદાચ આવી ઉણપ પૂરતાં હોય છે .. જો કે એવાં રસ્તો ભૂલેલા આપણાં ભારતીયની વાત આવતે અંકે !

૫૧ -કવિતા શબ્દોની સરિતા-રાજુલ કૌશિક

ક્યારેક સાવ અચાનક, સાવ ઓચિંતુ કોઈ એવું મળી જાય કે જેની સાથે આમ જોવા જઈએ તો કોઈ સીધો સંબંધ હોતો નથી, એ વ્યક્તિ આજે મળી પણ ભવિષ્યમાં ક્યારેક મળશે કે નહીં એની ય કોઈ ખાતરી નથી હોતી અને તેમ છતાં એ આપણને, આપણા મનને ક્યાંક સ્પર્શી જાય છે, અને એની એ મુલાકાત જીવનભર આપણી સ્મૃતિમાં જડાઈ જાય છે.
એ દિવસે એવું જ કંઈક બની ગયું, સામાન્ય રીતે અહીં દર વર્ષે એન્યુઅલ ચેકઅપ માટે ડૉક્ટરની મુલાકાતે જવાનો શિરસ્તો છે. કોઈક વાર જો ડૉક્ટરને સ્વાસ્થ્યમાં કંઈક વાંધાજનક લાગે તો એ આગળ અન્ય સ્પેશ્યાલિસ્ટને બતાવવાની સલાહ આપે અને આપણે એ મુજબ આગળ અન્ય ડૉક્ટરને મળતા રહીએ.
ગયા વર્ષે આવી જ એક સમસ્યાને લીધે સ્પેશલિસ્ટને બતાવાનું, વારંવાર ફૉલોઅપ ચેકિંગ માટે જવાનું થતું. અહીં ડૉક્ટર આવે એ પહેલાં ટ્રેઇન નર્સ આવીને આપણું વજન, ઊંચાઈ, બ્લડપ્રેશર, ઑક્સિજન લેવલ વગેરે ચેક કરી લે. આપણી રોજીંદી દવાઓ વિશે પૂછપરછ કરી લે, વગેરે વગેરે….
હવે જ્યારે ગયા વખતે ડૉક્ટરની ઓફિસની નર્સ મેલિસાને મળવાનું થયું ત્યારે ડૉક્ટર આવે ત્યાં સુધીની બધી ફોર્માલિટી પતાવીને બહાર જતા પહેલાં એણે સરસ મઝાના હૂંફાળા સ્માઈલ સાથે સ્વસ્થ અને તંદુરસ્ત જીવન માટે શુભેચ્છા આપી. બસ એ દિવસ પછી ઘણા લાંબા સમય સુધી મેલિસાના બદલે બીજી જ નર્સની હાજરી રહેતી.
મેલિસાના મઝાના વ્યક્તિત્વના લીધે એની ગેરહાજરી સાલતી પણ અહીં કોને પૂછાય?
વળી પાછો થોડો સમય એમ જ વહી ગયો અને ફરી એ જ ડૉક્ટરની ઓફિસના વેઇટિંગરૂમમાં મેલિસા મળી ગઈ. એની સાથે વ્હીલચેર પર એની વૃધ્ધ માતા હતી. લાંબા સમય સુધી સતત મેલિસાને મળતા રહેવાના લીધે એક જાતની આત્મીયતા બંધાઈ ગઈ હતી. એ પણ અમને જોઈને ખુશ થઈ ગઈ.
ડૉક્ટર બોલાવે એ વચગાળાના સમય દરમ્યાન મેલિસા સાથે વાત થતી રહી અને જે વાત થઈ એમાં મેલિસાના વ્યક્તિત્વનું એક સાવ અજાણ્યું પાસુ ખુલી ગયું.
મેલિસાએ કોઈના ભલા માટે પોતાની મરજીથી આ જોબ છોડી હતી. વર્તમાન સમયમાં કેટલાય લોકોને જોબ પરથી લે ઑફ મળે છે. આ ડિપાર્ટમેન્ટમાંથી પણ કેટલાકને લે ઑફ મળવાનો હતો જેમાં ચેલ્સિયા એક હતી. નાના ત્રણ બચ્ચાની સિંગલ મૉમની જોબ છુટી જાય તો શું થાય એની તો કલ્પના કરવી ય એના માટે કપરી હતી અને ચેલ્સિયાને જોબ પર ચાલુ રાખવાની શરત સાથે મેલિસાએ રાજીખુશીથી રાજીનામુ આપી દીધું.
રોજ સવાર પડેને પોતાની નોકરી માટે ફફડતા રહેતા, નોકરી માટે સતત ઉચાટમાં રહેતા લોકોની વચ્ચે મેલિસાની આ વાત સાંભળીને ગજબનું આશ્ચર્ય થયું.
“ શું ફરક પડ્યો મને?..એ કહેતી હતી. અમારો ડેરીનો ફેમિલી બીઝનેસ છે. વરસ દરમ્યાન અમારી પોતાની ગાયોનું પાલન કરીએ છીએ અને એમના દૂધમાંથી પ્રિઝર્વેટિવ વગરના નેચરલ આઇસ્ક્રીમ બનાવીને વેચીએ છીએ. બસ, મારા પતિ સાથે જોડાઈ ગઇ.?
હવે અહીં સૌ જાણે છે આ આઇસ્ક્રીમ પાર્લર ઉનાળાના માત્ર છ મહિના જ ખુલ્લુ હોય છે એટલે બાકીના છ મહિના એમના કેવા જતા હશે એના માટેનો મનમાં ઉચાટ થયો. એટલે બોલાઈ ગયું, “ અરે પણ, આટલી સરસ જોબ, ઈન્સ્યોરન્સનો લાભ….તું અહીં જોબ કરતી હતી ત્યારે પણ એ બીઝનેસ તો ચાલતો જ હતો ને?”
અમે આગળ બોલીએ એ પહેલા ઉપર આંગળી કરીને બોલી.. “God is great. He will take care of us. ઈશ્વર દયાળુ છે….ચેલ્સિયાને મારા કરતા વધારે જરૂર હતી. હું જોબ છોડું તો એની ટકી રહે એ વાતે મને મારી જોબ છોડ્યાનો કોઇ રંજ નથી.. મઝાનું જીવન છે. પતિ સાથે રહેવાનુ મળે છે. કેટલા વર્ષો પછી સાથે જમીએ છીએ એનો આનંદ છે..જાણતી હતી કે આર્થિક ખોટ સાલવાની શક્યતા ઉભી થશે. બીજી ઘણી બધી રીતે ઘણા લાભ પણ નહીં મળે…But that’s ok….”
આ બોલતી વખતે મેલિસાના ચહેરા પર મિશ્ર ભાવ હતા. ક્યાંક કશું છોડ્યાના, છુટ્યાના વસવસા કરતાં હવે જે છે એને વધાવી લેવાની મક્કમતા હતી. ચહેરા પર જાણે ફકીરીનો ભાવ હતો. જ્યારે જે મળશે એને રાજીખુશીથી માણી લઈશુ એવી તટસ્થતા હતી. ઈશ્વર પરની શ્રદ્ધા અચળ હતી. દરેક દિવસો એક સરખા હોતા નથી, ક્યારેક મધ્યાને તપતો સૂર્ય આથમી જશે ત્યારે પણ ઈશ્વરની કૃપાનું છત્ર છે તો આપણે હેમખેમ છીએ એવો વિશ્વાસ પણ અકબંધ હતો. જાણે ફાટેલા ખીસ્સાની આડમાં મુકેલી મલકાતી મોજ છાલકની જેમ છલકાતી હતી.
અવાજમાં વ્યક્ત થતો ભાવ જાણે કહી રહ્યો હતો કે
સૂરજ તો ઊગે ને આથમી યે જાય
મારી ઊપર આકાશ એમનેમ છે
ઓચિંતુ કોઇ મને રસ્તે મળે ને
કદી ધીરેથી પૂછે કે કેમ છે ?
આપણે તો કહીએ કે દરિયા શી મોજમાં
ને ઉપરથી કુદરતની રહેમ છે…….
કુદરતની આ રહેમને સમજવા માટે મેલિસાએ આ વાત ક્યાંય વાંચી હશે? ના રે…અને છતાંય એની વાતમાંથી ઉઠતા સૂર આ શબ્દોમાં એમ જ પડઘાતા હતા.
ફાટેલા ખીસ્સાની આડમાં મૂકી છે અમે
છલકાતી મલકાતી મોજ…..
તાળું વસાય નહીં એવડી પટારીમાં
આપણો ખુશીનો ખજાનો હેમખેમ છે….
કોણ કહે છે કોઈ એક કવિની અભિવ્યક્તિ કે કોઈપણ ભાષાના શબ્દોમાં વ્યક્ત થતી વાત માત્ર એટલા પુરતી જ સીમિત રહેતી હશે? સાચૂકલી લાગણીઓ કે ભીતરની ભીનાશ તો ક્યાંય પણ કોઇને ય પણ ભીંજવીને જ રહે છે…એનો હિસાબ થોડો માંડવાનો હોય?
કાવ્ય પંક્તિ- ધ્રુવ ભટ્ટ
Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

પ્રેમ પરમ તત્વ : 44 : સ્મિત :સપના વિજાપુરા

એક સ્મિત દુઃખીને આપી તો જુઓ

આ મફતનું કામ કરવું જોઈએ!!

મારી ગઝલનો આ શેર છે. જ્યારે સવારની વોક લેવા નીકળ્યાં  હો અને એક બેન્ચ પર  એક વ્યકિત નિરાશ થઈને બેઠી હોય એને તમે જઈને સ્મિત આપી ને શુભ સવાર કહો જોઈએ!! એ વ્યક્તિનો દિવસ સુધરી જશે. કોઈ ગરીબ બાળકને સ્મિત સાથે પાંચ રૂપિયાની નોટ આપો. એ બાળક આખો દિવસ તમને યાદ કરશે. સ્મિતનું જાદુ એવું છે. એ બધાને પોતાના મોહપાશ માં રાખે છે. વળી સ્મિતની એક બીજી આદત છે કે ચેપી છે,  સુખ વહેંચવા માટે તો સ્મિત કરતા રહો અને સુખ વહેંચતા રહો. કોઈ તમારી સામે સ્મિત કરે તમે રહી  નહિ શકવાના તમે સામું સ્મિત આપવાના!!

સ્મિત ભલે બધી પીડાનો ઈલા નહિ હોય પણ એ બધી પીડાનો મલમ જરૂર છે. સ્મિત તમને જીવવાનું બળ  આપે છે, તેમદરેક દુઃખની સામે ઢાલ  બને છે. અને ગમે તેવા દુઃખને પડકારે પણ છે. ઘણા શાયરોએ સ્મિત માટે ઘણી શાયરી કરેલી છે. સ્મિતમાં ઈશ્વરનો વાસ છે. નિદા  ફાઝલી નો એક શેર છે કે

ઘર સે મસ્જીદ હૈ બહુત દૂર
ચલો યૂં કર લે,
કિસી રોતે હુએ બચ્ચે કો હંસાયા જાયે !

કોઈ રડતા બાળકને હસાવાથી જો ઈશ્વર ખુશ થતો હોય તો એ હાસ્ય અને એ સ્મિતની કિંમત કોઈ આંકી શકતું નથી એ અણમોલબની જાય છે.  એક બાળકને કે એક વ્યકિતને હસાવવી એટલે કદાચ એની દુનિયા બદલી જાય. કદાચ એનામાં નવો જોશ નવો ઉમંગ આવે જીવવા માટે. આખી દુનિયાને બદલવી અઘરી છે પણ એક વ્યકિતના ચહેરા પાર સ્મિત લાવવું અઘરું નથી. અને એ વ્યકિત બીજાના ચહેરા પર સ્મિત લાવે એમ આ કડીને જોડતાં  રહીએ તો આખું વિશ્વ મધુર સ્મિત કરતુ થઇ જાય. આજકાલ તો લાફ્ટર કલાસીસ ચાલે છે. હસો અને હસાવો. એક મીઠું  સ્મિત એ આખી દુનિયા માટે પ્રેમની ભાષા છે। ઘણીવાર સંબંધ ટકાવી રાખવા માટે ચૂપ રહીને સ્મિત આપી દેવું એ પણ બસ છે. જ્યારે તમે કોઈને સ્મિત આપો છો તો તમે એક પ્રેમની ભેટ આપો છો. સૌથી સસ્તી અને મીઠી ભેટ.

 સ્મિત એ તમારા શરીરનો સદકો(દાન)  છે. ઘણીવાર આપણે પૈસાથી સદકો  કાઢીએ છીએ પણ પૈસા સિવાય ફક્ત એક સ્મિત પણ તમારી બલાઓ  દૂર કરી શકે છે. સવારની શુભ શરૂઆત સ્મિતથી કરો, સવાર પડતા પતિ કે પત્નીની સામે સ્મિત કરો ,બાળકો સામે સ્મિત કરો, ઘરના નોકર ચાકર, દૂધવાળો, પેપરવાળો , પોસ્ટમેન,ધોબી, તેમ લિફ્ટ માં ચડતા ઉતરતાં દરેક વ્યક્તિ સામે સ્મિત આપો, આ સ્મિત એમનો  નહિ પણ તમારો દિવસ સુધારી દેશે. સ્મિત માં છુપાયેલો પ્રેમ પણ છે. જે પ્રેમતમે મફતમાં જગત ને વહેંચી શકો છો. વિચારો કે જે વ્યક્તિને તમે જાણતા પણ નથી એ વ્યક્તિનો દિવસ કદાચ ખરાબ જઈ રહયો હોય, બની શકે કે કોઈ મોટી મુશ્કેલીમાં હોય, પણ જુઓ તમારુ એક સ્મિત કેવું ચમત્કાર બતાવે છે. તમે કોઈ પણ ના જીવનને નવી રોશની આપી શકો છો.

એક સ્મિત પાછળ હજારો ગમ પણ છુપાયેલા હોય છે તેમ છતાં હસતા રહેવું એ ઈશ્વરનો આભાર માનવા બરાબર છે. ઇસ્લામમાં કહેવાય છે કે એક સ્મિત થી 70 નેકી લખાય છે તો નેકી ભેગી કરતા રહો તો જ્યારે તમે ખુદા પાસે જાઓ તો તમારી ઝોળી માં કરોડો નેકીઓ હશે. અને હસતા હસતા ઈશ્વરને મળશો.  આ કોઈના ચહેરા પાર સ્મિત લાવો, આ કોઈના સ્મિતનું કારણ બનો. ઈશ્વરને પામવા માટે, પરમને પામવા માટે  અઘરા રસ્તા અપનાવવાની જરૂર નથી, બસ એક સ્મિત કાફી છે. 

મને કોઈ એ એકવાર કહ્યું હતું કે 

હસતી  હુઈ તુમ બહોત ખૂબસૂરત  લગતી  હો 
બસ ઉસી દિનસે  મુસ્કરાયે જાતી હું મૈં 

સપના વિજાપુરા 

નંદન શાસ્ત્રી નિબંધ સ્પર્ધા -૨૫ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯

‘શબ્દોના સર્જન ‘ પર october 2019ના  વર્ષે નંદનભાઈ શાસ્ત્રી  તરફથી નિબંધ સ્પર્ધા યોજવામાં આવી છે.

આપ સૌ કલમપ્રેમીઓને આ નિબંધ સ્પર્ધમાં ભાગ લેવા માટે આમંત્રણ છે.

(1)  નિબંધ સ્પર્ધાનો વિષય છે: ‘લેખન’ એક શોધ 

‘લેખન’એક શોધ  વિષે પ્રમાણિકતાથી ,નિખાલસપણે રસપ્રદ ભાષામાં નિબંધ લખાય તેવી આશા છે.સોનુ જીવન અલગ હોય તેથી લેખન દરેકના જીવનમાં અલગ રીતે શોધ બનીને આવે છે .સંશોધન; અનુસંધાન; ‘રિસર્ચ’..એમ કહું કે તમારૂ લેખન તમારી શોધ છે.દાખલા તરીકે એક પત્રકાર  માટે લેખન  સત્ય પ્રગટ કરતો અહેવાલ એક શોધ છે  તો સ્ત્રી માટે લેખન ભલે અભિવ્યક્તિ હોય પણ અંતે એ શોધ બને છે. લેખન કળા છે તો લેખન શક્તિ છે.લેખક સતત શોધતો ફરે છે.જીવનની જેમ લેખન પણ શોધ નો પ્રવાસ છે અનુભવ ,અનુભૂતિ દ્વારા વ્યક્તિ શોધ માપે છે જે શબ્દ્સ્વરૂપે પ્રગટે છે ત્યારે લેખન થાય છે.  દરેકે પોતાનો સ્વયં અનુભવ સાથે નિબંધ લખવો જેથી મૌલિકતા જળવાઈ રહે.

(2)  શબ્દોની મર્યાદા –લઘુત્તમ ૫00 અને મહત્તમ ૧૦૦૦

                              ૫00 થી ઓછા કે ૧૦૦૦થી વધુ શબ્દોવાળા  નિબંધ સ્પર્ધાને યોગ્ય નહિ ગણાય.

(3) આ સ્પર્ધાના ત્રણ વિજેતાને ઇનામ મળશે 

     પ્રથમ  ઇનામ : $ ૨૫ (પચ્ચીસ  ડોલર )

     દ્રિતીય  ઇનામ :$ ૧૫ (પંદર  ડોલર)

      તૃતીય ઇનામ ; $ ૧૧ (અગ્યાર  ડોલર )

     (3) નિબંધ  ૨૧મી ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ તારીખ પહેલાં મોકલી દેવો ત્યારપછી સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.

તરૂલતા મહેતા નિબંધ સ્પર્ધા – 2019નું પરિણામ

મિત્રો,
ગયા શુક્રવારની ‘બેઠક’ ખૂબ સરસ રહી, પણ હા, મેં તક ગુમાવી. મારી ગેરહાજરીમાં રાજેશભાઈ અને કલ્પનાબેને ખૂબ સુંદર સંચાલન કર્યું, તરુલતાબેનની હાજરીએ ‘બેઠક’ને પાઠશાળાનો માહોલ આપ્યો. વિજેતાઓને ઇનામ અને વાચકોને વિષયનું જ્ઞાન આપી તરુલાતાબેને પ્રોત્સાહન આપતાં ‘બેઠક’ની પાઠશાળાનું સુંદર સંચાલન કર્યું. કલ્પનાબેનની રસોઈએ સ્વાદનો ચટાકો આપ્યો તો શ્રોત્તાઓની હાજરીએ ઉત્સાહ દેખાડ્યો. નવા આવેલા પ્લેઝન્ટનના ત્રણ લેખકોએ પહેલીવાર ગુજરાતીમાં લેખ લખ્યો. તેમની કલમને અને રજૂઆતને ‘બેઠકે’ નવાજી. એક પછી એક બધાની રજૂઆત સુંદર રહી, તો  સપનાબેને વાચિકમ્ દ્વારા પોતાની જિંદગીનો વળાંક (ટર્નીંગ પોઈન્ટ) દર્શાવ્યો. આમ, બેઠક સુંદર રહી. ગૌરવ અને આનંદ બંને અનુભવાય છે.
તરૂલતા મહેતા નિબંધસ્પર્ધા 2019નો વિષય હતો ‘મારા જીવનનું વળાંકબિદું’ (ટર્નીંગ પોઈન્ટ ઓફ માય લાઈફ) જેનું પરિણામ જાહેર કરતી વખતે મને સ્પર્ધકો માટે ગૌરવ અને આનંદ થાય છે.
પ્રિય સાહિત્યરસિક મિત્રો,
‘મારા જીવનનું વળાંકબિંદુ’ વિષે કુલ ઓગણીસ સ્પર્ધકોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો. સૌને મારા તરફથી હાર્દિક અભિનંદન છે. પરદેશમાં માતૃભાષા ગુજરાતીમાં લખવાના પડકારને પહેલીવાર કલમ ચલાવનાર લેખકોએ ઝીલ્યો છે. કારણ કે બધું જ શિક્ષણ અંગ્રેજીમાં, કેરિયર અને આસપાસ બધા લોકો સાથેની વાતચીત અંગ્રેજીમાં, ગુજરાતી ઘરમાં બોલાય તો નસીબ બાકી સ્કૂલની ચોપડીઓમાં ગુજરાતી કેદ. હવે લખવાની શરૂઆત થઈ છે તો ખૂબ લખો તેવી શુભેચ્છા. ‘બેઠકના’ વિષયો પર લખી પુસ્તક પ્રકાશન કર્યા હોય તેવી લેખિકાઓ અમારા માટે ગૌરવ છે. ‘બેઠક’ માતબર સર્જકોની છે. કોને ઇનામ આપવું?
સ્પર્ધાના નિયમો, ભાષાની શુદ્ધિ, લેખની સચોટતા, રસદર્શન અને ઘૂંટાયેલાં જીવનમંથનને લક્ષમાં લઈ મેં નિર્ણય લીધો છે. સ્પર્ધા નિમિત્તે લખવાનો સળવળાટ થાય, તમારામાં ધૂમરાતું, ધૂંટાતું કશુંક માતૃભાષા ગુજરાતીમાં અભિવ્યક્ત થાય. અને એ રીતે, આપણી ભાષાને જીવંત રાખી તેનાં વિકાસમાં યથાયોગ્ય પ્રદાન કરીએ તો મારો તમારો માંહ્યલો રાજી થાય.
પરિણામ:
પ્રથમ ઈનામ : બે લિખિકાઓને સંયુક્ત છે.
(1) વૈશાલી રાડિયા $ 20
(2) અમિતા ધારિયા $ 20
દ્વિતીય ઇનામ : બે લેખિકાઓને સંયુક્ત છે. 
(1) સપના વિજાપુરા $ 15
(2) જિગીષા પટેલ $ 15
તૃતીય ઇનામ : બે લેખિકાઓને સંયુક્ત છે.
(1) પ્રજ્ઞા દાદભાવાલા $ 10
(2) ડો.દર્શના નાડકર્ણી $ 10
પ્રોત્સાહક ઇનામો :  
(1) કલ્પના રધુ શાહ $ 15
(2) જયવંતિ પટેલ  $ 15
સૌ વિજેતાઓને મારા તરફથી અભિનંદન. ભવિષ્યમાં આ રીતે સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ ગુજરાતી ભાષામાં લખતાં રહેજો અને માનું ઋણ ચૂકવતાં રહેશો. ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય તેમ ગુજરાતીમાં લખાવાના આપણા પ્રયત્નોથી ભાષાને જીવંત રાખી શકીશું તેવી આશા સેવીએ. ‘શબ્દોનું સર્જન’ નવા લેખકોને તક આપે છે. ‘બેઠક’ના વિષયો પર લખવાની મથામણ કરતાં કેટલાય લેખકોની કલમ ઘડાઈ છે. પ્રજ્ઞાબેન સંચાલિત ‘શબ્દોનું સર્જન’ અને ‘બેઠક’ પહેલીવાર કલમ ઉપાડનારને પ્રોત્સાહન આપી તેમને લખવાનું બળ આપે છે. તેમની આ સેવાને બિરદાવીએ અને તન-મન-ધનથી સહકાર આપી કૃતાર્થ થઈએ.
માતૃભાષા ગુજરાતીના મીઠાં ટહુકાને સાંભળવાં આપણે ઉત્સાહથી પ્રજ્ઞાબેન, કલ્પનાબેન અને રાજેશભાઈ સંચાલિત આ ‘બેઠક’માં હાજર રહીએ છીએ. ‘માંહી પડ્યા તે મહાસુખ માણે’ તેમ કંઈક નવા વિષયો, પ્રયોગો અને અભિવ્યક્તિને માણીએ છીએ. વિચારવિમર્શ, મૈત્રી અને સ્નેહની લ્હાણી સાથે મઝેદાર વાનગીને માણી નવું લખવાના વિચાર સાથે ફરી મળવાનો વાયદો કરીએ છીએ.
સૌને શુભેચ્છા, 
જય ગૂર્જર ગિરા 
તરૂલતા મહેતા 30મી સપ્ટે. 2019

મિત્રો બધાને અભિનંદન, બધી વાર્તા આપ અહી વાંચી શકશો.  tarulata metha – ટર્નીંગ પોઇન્ટ બૂક

૪૮ – કહેવત – ગંગા – કલ્પના રઘુ

સોટી વાગે ચમચમ વિદ્યા આવે ઘમઘમ

જૂના જમાનાની આ જાણીતી કહેવત છે. એ જમાનામાં મારવું એ શિક્ષકો અને વાલીઓ માટેનું શસ્ત્ર હતું. સોટી મારવી એટલે સજા કરવી. સોટી અને તે પણ નેતરની. કેટલી ચચરે! અરે સોળ પડી જાય! એની પીડા તો જેણે ચમચમતી સોટી ખાધી હોય તેને જ ખબર પડે.

કેટલાંક નટખટ છોકરાઓ માસ્તરને અવનવા ઉપનામથી ખીજવતા. કોઇ વાર માસ્તરની ખુરશી પર ગોખરુ ઘસતાં, રજીસ્ટર સંતાડતાં તો વળી શાહીના ખડીયા ઉંધા વાળતાં. આ થઇ ઓગણીસમી સદીની વાતો. લેસન ના કર્યું હોય, મોડા આવો, આંક ના આવડે, પલાખાં ખોટા પડે એટલે તીખા સ્વભાવના મહેતાજી હાથમાં નેતરની સોટી ચમચમાવતાં અને કહેતાં “સોટી વાગે ચમચમ ને વિદ્યા આવે ઘમઘમ”. ગળામાં પાટી ભેરવી, કપાળે શાહીનો ચાંદલો કરીને, વરરાજા બનાવી દરેક વર્ગમાં ફેરવે. ઊઠબેસ કરાવે, બેંચ પર ઊભા રાખે, કાન આંબળે, પગના અંગૂઠા પકડાવી, પીઠ પર ફૂટપટ્ટી મૂકી અને જો તે પડી જાય તો એ ફૂટપટ્ટી મારવી. તેનો ચચરાટ અને આંખમાં આંસુ ભૂલાય નહીં. અને એ કરેલી ભૂલનું ક્યારેય પુનરાવર્તન થાય નહીં. મગજ સતેજ બની જાય. નિયમિતતા અને શિસ્ત જીવનનું અભિન્ન અંગ બનીને રહી જાય. જે બાળકના જીવનની પાયાની જરૂરિયાત કહેવાય. જેનાથી માનવજીવનની ઇમારતનો પાયો મજબૂત રહે. આમ બાળકોને ધાકમાં રાખતાં.

કેટલાંક માસ્તરોની સોટી થકી અભ્યાસમાં મન પરોવાતું, વાંચનની ભૂખ ઉઘડતી. સોટીનો માર પડે છે ત્યારે વિદ્યાર્થી બેવડો વળી જાય છે અને શીખેલું તેને જીવનભર યાદ રહે છે. સારાં શિક્ષકોના દિશાસૂચને કંઈક સાહિત્યકારો, કવિ, લેખકો, નાટ્યકારો તેમજ કલાકારોને જન્મ આપ્યો છે. હિટલરને ખલનાયક બનાવનાર તેનો શિક્ષક હતો એવું ખુદ હિટલરે પોતાની આત્મકથામાં નોંધ્યું છે. વિનોદ ભટ્ટ તેમના પુસ્તક, “સોટી વાગે ચમચમ”માં લખે છે કે આમ તો “ટુ ટીચ”નો અર્થ ભણાવવું એવો થાય છે પણ આ “ટીચ” શબ્દનો અર્થ ટીચી નાખવું પણ થતો હોવો જોઈએ. કેમ કે અગાઉના વખતમાં સ્કૂલો પોલીસ સ્ટેશન જેવી હતી. અડફેટે ચડતાં છોકરાને ટીચી નંખાતો.

બાળકોને સજા કરવાથી તેઓ માનસિક તાણનો શિકાર બની જાય છે. અશિષ્ટભર્યું વર્તન કરવા લાગે છે. ક્યારેક બાળક આક્રમક બનીને ભાંગફોડિયું વર્તન કરે છે. તો વળી સંવેદનશીલ બાળક આપઘાતનો માર્ગ અપનાવે છે. જ્યારે વખાણ કે શાબાશી વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે. તાજેતરમાં મહારાષ્ટ્રનાં પ્રાથમિક શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા અત્યંત મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો કે વિદ્યાર્થી ઉપર સોટી કે ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં. સ્વ. અબ્દુલ કલામનું માનવું હતું કે શિક્ષક તેમના વિદ્યાર્થીઓ માટે દીવાદાંડી સમાન છે. વિદ્યાર્થીઓને માટે તેઓ રોલમોડલ બને તેવું, આદર્શ જીવન જીવે તેવું શિક્ષણ આપવું જોઈએ. વિદેશમાં બાળકો કે વિદ્યાર્થીઓ પર તમે હાથ ના ઉપાડી શકો.

હવેનાં માસ્તરો મારી શકતાં નથી અને ભણાવતાં પણ નથી. માસ્તરોનું સ્તર નીચે આવતું ગયું છે. ભણવું હોય તો અમારું ટ્યૂશન રાખવું પડશે. શિક્ષકો બાળકો પર અત્યાચાર કરે છે પરિણામે વાલીઓ તેમનાં બાળકોનો પક્ષ લઇને શિક્ષકોને મારે છે. શિષ્ટતા અને સંસ્કાર છાપરે મૂકાઈ ગયાં છે. ગુરુ શિષ્યનાં સંબંધો વકરતાં જાય છે. ગુરુદક્ષિણામાં અંગૂઠો કાપવાનું તો બાજુ પર છે પરંતુ આધુનિક એકલવ્ય ગુરુ દ્રોણાચાર્યનું નાક કાપવા તૈયાર થઈ જાય છે.

ભારતીય જ્યારે વિદેશ યાત્રાએ જાય છે ત્યારે પૂરી નિષ્ઠાથી ત્યાંના કાયદાનું પાલન કરે છે. શિસ્ત અને સ્વચ્છતા અંગે ત્યાંના કાયદા કડક અને દંડનીય હોય છે. હાલમાં ભારતીય સરકાર દ્વારા નાગરિકો માટે વાહનો અને દસ્તાવેજો અંગે કડક કાયદાકીય જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. રસ્તા પર સીસીટીવી લગાવી, ટ્રાફિક નિયમોનો ભંગ કરતાં લોકોને દંડ કરવામાં આવે છે. આ કાયદાની સોટી વિંઝવામાં આવી રહી છે જેથી જનતાની સાન ચમચમતી સોટીથી ઠેકાણે આવી જશે. આ બતાવે છે કે જ્યાં સ્વયંશિસ્ત ના હોય ત્યાં દંડની સોટી જરૂરી બને છે.

શિક્ષક એક શિલ્પી છે. તે માનવીને તરાશીને મહાપુરુષ બનાવે છે. શિક્ષક એક શક્તિ છે કે જે મડદામાં પણ પ્રાણ પૂરી શકે છે. શિક્ષક મરજીવા છે. આજે પણ વિદેશમાં મંદિરોમાં, મીલપીટાસ હવેલીમાં વિદ્યામંદિર થકી બાળકોને અપાતી કેળવણી દાદ માંગી લે છે. વાર-તહેવારે પ્રસંગોની ઉજવણી દ્વારા ગુરુ શિષ્ય વચ્ચે ઘનિષ્ઠતા કેળવાય છે. “સોટી વાગે ચમચમ” કહેવતને ભૂલીને ગુરુ-શિષ્ય વચ્ચે સન્માનનો સેતુ સર્જાય છે. વિવેક, સદ્‍ભાવના, શિષ્ટાચાર અને જ્ઞાનની સરવાણી વહેતી જોવા મળે છે. અવનવા ક્લાસીસના ગુરુજનો વિદ્યાર્થીઓમાં પ્રિય હોય છે, ત્યારે વગર સોટીએ વિદ્યાનું આદાન-પ્રદાન કરનાર ગુરુ-શિષ્ય માટે શીશ ઝૂકે છે.

સંવેદનાના પડઘા -૪૯વૃદ્ધાવસ્થાનો સહર્ષ સ્વીકાર

માયાબેનનાં બંને દીકરાઓ ભણી ગણીને પોતાની જિંદગીમાં વ્યસ્ત થઈ ગયા હતા.માયાબેન અને તેમના પતિ નરેશભાઈ ભરી દુનિયામાં જાણે એકલા પડી ગયા હતા.બે બાળકો અને સાથે સાથે પોતાનો ધમધમતો વ્યવસાય અને માયાબેનની બેંકમાં જોબને લીધે તેમનું આખું જીવન ખૂબ વ્યસ્ત વ્યતીત થયું હતું.માયાબેનને બેંકમાંથી ઉંમર સાથે નિવૃત્તિ મળી ગઈ.અને મિલો બંધ થવાથી મિલમાં કોટન સપ્લાયનો નરેશભાઈનો ધંધો પણ ધીરે ધીરે પડી ભાંગ્યો .આખી જિંદગીની બચત અને બંને દીકરાઓ ઉચ્ચ ભણતરને લીધે સરસ સેટ થયેલ હોવાથી તેમનેઆર્થિક તકલીફ કોઈ નહતી.બસ નિવૃત્તિના ખાલીપાએ તેમનું જીવન નીરસ બનાવી દીધું હતું. વ્યવસાયને પ્રાધાન્ય આપીને ક્યારેય પોતાના કોઈ મોજશોખને તેમણે પોષ્યા ન હતા.પોતે ઘરડા થઈ ગયા છે તેમ વિચારીને બે ટાઈમ સાદું જમીને આખો દિવસ ટીવી જોયા કરે .પ્રવૃત્તિ વગરના નિવૃત્ત જીવને તેમને ઉંમરથી વધુ ઘરડા બનાવી વૃદ્ધત્વને કોસતા કરી દીધા હતા.એવામાં તેમના મિત્રના માતા ગુણવંતીબેનની ૧૦૦મી વર્ષગાંઠની ઉજવણીનું નિમંત્રણ આવ્યું. બંને પતિપત્નીતો ૧૦૦મી વર્ષગાંઠની ઉજવણીની વાત સાંભળીને જ આભા બની ગયા હતાં તેઓ તો ૬૫ની ઉંમરે રોજ,“આજે મારી કમર દુખે છે અને મને ચાલતા શ્વાસ ચડે છે.ભગવાન અટકી જઈએ તે પહેલા લઈલે તો સારું ,હવે જીવનમાં કંઈ મઝા નથી.” હમેશાં આવીજ વાતો કરતા.
       ગુણવંતીબેનની પાર્ટીમાં જઈને તો તેઓ આશ્ચર્ય ચકિત થઈ ગયા. તેમના વિચારો તેમનું રહનસહન તેમના દીકરાઓએ બનાવેલ તેમની ફિલ્મ ,ફોટા અને પુત્ર,પુત્રવધુઓ અને તેમના પૌત્ર-પૌત્રીએ તેમના અંગે કરેલ વાતોએ માયાબેન અને નરેશભાઈને વિચારતા કરી મૂક્યા.
        ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે તેમનો જીવન જીવવાનો ઉત્સાહ નવજુવાનને શરમાવે તેવો હતો.સંગીતમાં ડબલ વિશારદ અને અંગ્રેજી સાથે મુંબઈની વિનસેંટ કોલેજમાંથી ગ્રેજયુએટ ગુણવંતીબેનનું અંગ્રેજી પરનું પ્રભુત્વ પણ કંઈ નોખું જ હતું.તેમની જીવન જીવવાની રીત અને જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ લાજવાબ હતો.સોવર્ષની ઉંમરે ગીતો ગાવા,કોઈપણ વાજીંત્ર હોય તાનપૂરો,હાર્મોનિયમ કે સરોદ વગાડી પોતાની જાત સાથે મગ્ન બની આનંદિત રહેવું.ગરબા અને નૃત્યના પ્રોગ્રામ સ્ટેજ પર ભજવવા.બધીજ બોર્ડ ગેમ,પત્તા ,કેરમમાં ભલભલાને હરાવી દેવા.સિનિયરોની સોસાયટીનીઅને ઉમંગ અને રોટરી ,લાયન્સ જેવી સંસ્થામાં સક્રિય રહી સમાજને ઉપયોગી થવું.રોજ પલાળેલા ડ્રાયફ્રુટ ખાઈને કસરત કરવી. પોતાના પૈસા સંભાળવા ,ચેકો ભરવા ,પોતાના પૈસાનો વહીવટ પોતે જ કરવો,પોતાનું બેંકનું કામ પોતે જ સંભાળવું.ઘરડાં થયા હવે શું કપડાંને દાગીના એવો વિચાર જરા પણ કર્યા વગર રોજ નવી સાડી પહેરી અને પોતાના બગીચામાંથી ફૂલો તોડી સાડીને મેચીંગ મોગરા,ગુલાબ અને કોયલની વીણી બનાવી અંબોડામાં નાંખવી.મિત્રો સાથે મળી નિત નવી વાનગી આરોગવી.આઈસક્રીમ પાર્ટી કરવી,રોજ નિયમિત ચાલવું અને કસરત કરવી.નવા નવા ભજનો જાતે બનાવી ગાવા,નાટકને સંગીતના સમારંભોમાં જવું.તેમના જીવનની વાત સાંભળી માયાબેન અને નરેશભાઈતો વિચારમાં પડી ગયા!
       એથીએ વિશેષ જ્યારે તેમના જમાનાથી ખૂબ આગળ કોઈ જ્ઞાની ગુરુ જેવી તેમની વિચારસરણીની વાત તેમની પૌત્રીઓએ કરી ત્યારે તો પાર્ટીમાં આવેલ સૌ વાહ વાહ પોકારી ઊઠ્યા.
        તેમની પૌત્રીએ કીધું” જ્યારે હું સ્કૂલમાં જતી ત્યારે મારા ક્લાસનાં બધા છોકરાઓ પહેલાં પાના પર તેમના દાદીના કહેવા પ્રમાણે નમ:શિવાય કે શ્રી રામ કે જય સાંઈબાબા લખતા ત્યારે મારા દાદી મને લખાવતા “હું બધાંથી વિશિષ્ટ છું”આજની secret પુસ્તક કે ગુરુઓના હકારાત્મક અભિગમની વાત તેમણે ૫૦ વર્ષ પહેલા તેમના બાળકોને શીખવી છે.તેમજ તેમના પૌત્ર-પૌત્રીને લખેલા તેમના પત્ર જે તેમના જ મોતીના દાણા જેવા અક્ષરમાં નીચે મુજબ પાર્ટીનાં પરિસરમાં લગાવેલ હતા.
1. દુ:ખી થવાના દસ રસ્તા
2. તમારી જ વાત કર્યા કરો.
3. તમારો જ વિચાર કર્યા કરો.
4. કદર કદર ઝંખના કરો.
5. કોઈ ઉપેક્ષા કરે તો બળ્યા કરો.
6. બંને તેટલીવાર “ હું” વાપરો.
7. બીજાઓ માટે બંને તેટલું ઓછું કરો.
8. તમારા સિવાય કોઈનોય વિશ્વાસ ન કરો.
9. બંને ત્યાં તમારી ફરજમાંથી છટકી જાઓ.
10. દરેક બાબતમાં તમારો જ કક્કો ઘૂંટ્યાં કરો.
11. તમારી મહેરબાની માટે લોકો આભાર ન માને તો મનમાં સમસમ્યા કરો.
આવા તો અનેક પત્રો ત્યાં મૂકેલા જોઈ અને પુત્રવધુઓને તેમની વ્યવસાયીક પ્રગતિ માટે લખેલ પ્રશંસાના પત્રો જોઈ સૌને તેમના વિશિષ્ટ અને બધાંથી અલગ તરી આવતી વિચારસરણી માટે અનેરું માન ઊપજ્યું.
ગુણવંતીદાદીની પાર્ટીમાંથી ઘેર ગયા ત્યારે માયાબેન અને નરેશભાઈ જેવા અનેક સિનિયરો પણ પોતે પોતાની જાતને વૃદ્ધ નહી સમજી ,જીવનને કોઈપણ શારીરિક,માનસિક કે સામાજિક ફરિયાદ વગર અંત સુધી નિજાનંદી બનીને રસસભર રીતે કેવીરીતે જીવી શકાય તેની પ્રેરણા લેતા ગયા.સાથેસાથે વૃધ્ધાવસ્થાનો
સહર્ષ સ્વીકાર કરવાનું પણ શીખતા ગયા.
જીગીષા પટેલ

વાત્સલ્યની વેલી ૪૬) બાળકો શું ઈચ્છે છે?

અમે એરપોર્ટ પર કેન્સલ થયેલી ફ્લાઇટને લીધે કંટાળીને અફસોસ કરતાં બેઠાં હતાં. કેટલાંક લોકો ફોન કે કમ્પ્યુટર પર કાંઈ કામમાં વ્યસ્ત હતાં, તો કોઈ છાપું કે પુસ્તક વાંચતું હતું. પણ બાળકોને કોણ કહે કે ‘ભઇલા, આપણી ફ્લાઇટ કેન્સલ થઇ છે, એટલે હજુ ગેઇટ ઉપર વધારે રોકાવું પડશે ?’
અમારી પાછળની હરોળમાં એક યંગ કપલ સ્ટ્રોલરમાં બેઠેલ બાળકને રમાડવા પ્રયત્ન કરતું હતું .
મેં જોયું કે એ બે અઢી વર્ષનો છોકરો ધીમે ધીમે કંટાળી રહ્યો હતો. શરૂઆતમાં તો એની મમ્મીએ એને બીજાં પ્લેન વગેરે બતાવ્યાં હતાં, પણ હવે એનેય બીજાં કામ હોય ને ?
થોડી વાર પછી પપ્પાએ એનો ચાર્જ લીધો, અને એને ચક્કર મરાવ્યું. હવે એય કંટાળ્યો .પણ તોયે પેલા બાપે એને આઈસ્ક્રીમ લઇ આપ્યો . થોડી વાર પછી કોઈ ચોકલેટ પણ આપી ! હવે?
“ હવે બેસ નિરાંતે !” જાણેકે એનાં મા બાપ કહેતાં હતાં.
થોડીક વાર એને સ્માર્ટ ફોન પકડાવ્યો ; પણ બાળકને એમાંયે રસ ના પડ્યો !
મા બાપને પોતાની રીતે નિરાંતે બેસીને ફોનમાં કોઈની સાથે વાતો કરવી હતી ! નિરાંતે કોઈ સોસ્યલ મીડિયામાં પોસ્ટ મુકવી હશે – કે કાંઈ વાંચવું હશે. કે પછી કાંઈ પણ કર્યા વિના શાંતિથી બેસવું હશે! પણ પેલું બાળક કોઈને કાંઈ જ કરવાદેતું નહોતું !
એને દોડાદોડી કરવી હતી, કુદકા મારવા હતાં, અહીંયા ત્યાં – આને તેને અડકવું હતું.. આ ઉંમર જ એવી હોય છે ને? અને મા બાપ એને શાંતિથી બેસવા કહેતાં હતાં!
હવે?
હવે એ ક્જયે ચઢ્યો !
“ Just ignore him !”
બાપે ગુસ્સામાં પત્નીને કહ્યું ; “ હવે તું એની સામું જોઇશ નહીં ! રડવા દે !”
પણ એથી તો એ વધારે જિદ્દે ચઢ્યો! અને એણે ભેંકડો તાણ્યો!
પત્નીએ પણ ઘુરકિયું કર્યું ; “ શું જોઈએ છે તારે ?”
આવા પ્રસંગો આપણે ક્યારેક એરપોર્ટ પર, ગ્રોસરી સ્ટોરમાં કે કોઈ જાહેર સ્થળે – પાર્કમાં કે લાયબ્રેરીમાં જોતાં હોઈએ છીએ ! ( ઘરમાં તો આવું અવારનવાર બનતું હોય!)
શું જોઈતું હોય છે બાળકને?
થાકેલાં , કંટાળેલા મા બાપ એ ભૂલી જાય છે કે એ નાનકડું – ક્યારેક તદ્દન નાનું પાંચ – છ માસનું , ને ક્યારેક છ- સાત વર્ષનું – બાળક પણ એ મા બાપની જેમ જ કંટાળ્યું હોય છે ; અથવા તો એનીએ કોઈ આગવી ઈચ્છા હોય છે!
ક્યારેક કોઈ સ્ટોરમાં, મોલમાં કે એરપોર્ટ પર, નવાં વાતાવરણથી બાળક ખુબ આનંદમાં આવીને અધીરાઈથી બધી વસ્તુઓને અડકવા દોડે છે ! આ બધું બાળકોના વિકાસના સામાન્ય તબક્કાઓ છે – આશ્ચર્યથી અભિભૂત , આશ્ચર્યચકિત થઈને બાળક એની આસપાસનું વાતાવરણ જોવા , માણવા, સમજવા મથતું હોય છે!
પણ કેટલું વિચિત્ર છે માનવનું મન ! બાળકને નવું નવું જોવા, જાણવા અને માણવા માટે જ બહાર લઇ જતાં પેરેન્ટ્સ જયારે પોતે થાકી કંટાળી જાય છે ત્યારે આખી પરીસ્થિતિને અવળી રીતે સમજે છે! બાળક આપણું કહ્યું કરતું નથી એમ માનીને એને શિસ્ત શીખવાડવા અકળાય છે!
દુખતું હોય પેટ , અને ફૂટે માથું !
આવું ઘણી વાર મેં નોંધ્યું છે. આજે ફરીથી મેં નોંધ્યું,ને હું અચાનક જ બોલી ઉઠી ;
“ Do you want to make a new friend?”
વરસો પહેલાં એક વખત મેં એવાં જ ગુંગળાયેલા વાતાવરણમાં તાજી હવા આવે એવાં હેતુથી કહેલું . મારાં ખિસ્સામાં એ દિવસે કોઈ રમકડું કે એવું કાંઈ હતું.મેં એ નાનકડું પતંગિયું મારાંવિન્ટર કોટનાં ખિસ્સામાંથી બહાર કાઢ્યું ! (વીસેક વર્ષ પહેલાં, ડે કેર સેન્ટરમાંથી નિકળતાં છેલ્લી ઘડીએ કોઈ બાળકનું એ રમકડું હશે)
બસ ! પેલું રડતું બાળક – વિષયાંતર થવાથી – એનું ધ્યાન આમ કોઈ નવી વ્યક્તિ , નવી પરિસ્થિતિ , નવું રમકડું વગેરે તરફ ખેંચાયું ; અને રડવાનું બંધ થઇ ગયું ! અમે બંને મિત્રો બની ગયાં! અને મા- બાપ અને આજુબાજુનાં સૌએ નિરાંતનો શ્વાશ લીધો !
અને પછી તો આવી પરિસ્થિતિમાં ગુંગળાયેલ વાતાવરણને હળવું કરવાનું ઘણી વાર બન્યું છે.. એટલી બધી વાર ,કે અમુક પ્રસંગો ઉપર વાર્તા લખાય !
“ પણ, કોઈની એ પર્સનલ પરિસ્થિતિમાં માથું મારવું શું વ્યાજબી છે?” તમે પૂછશો !
એનો જવાબ છે : “ ના! અને હા!”
ના, કોઈના પર્સનલ પ્રોબ્લેમમાં અચાનક કૂદી પડવું અસભ્યતા ગણાય , પણ અમુક સંજોગોમાં જો બાળકનાં મા બાપની પરિસ્થિતિ એવું કહેતી હોય તો, બાળકને મદદ થાય તે હેતુથી સમસ્યા હલ કરવા પ્રયત્ન કરીશકાય !
આજે ફરીથી એક વાર મેં સંજોગો ઉભા થતા ઝંપલાવ્યું !
મેં અક્ળાયેલ મા સાથે આંખ મિલાવી અને પ્રયત્ન કરવા અનુમતિ માંગી . અક્ળાયેલ , કંટાળેલ માની જગ્યાએ કોઈ વાતો કરવા આતુર એવી નવી મારાં જેવી મિત્રને જોઈને પહેલાં એણે એક સેકન્ડ માટે મારી સામે નજર કરી અને મારાં હાથમાં લટકતી પર્સ સામે જોયું.. બસ! રડવાનું ભુલાઈ ગયું! એણે હાથ લાંબો કર્યો અને
પર્સની ચેઇન પર લટકતી લટકણને અડકવા પ્રયત્ન કર્યો.. હા, વધુ એક વાર રડતું બાળક ઘડીભર શાંત થઇ શક્યું : ભલેને બહુ નહીં પણ થોડી વાર માટે!
વાત્સલ્યની વેલની આ કોલમમાં એ કહેવાનો ઈરાદો છે કે :
બાળકોને જો યોગ્ય રીતે સમજીએ તો નાની નાની સમસ્યાઓ મોટી થાય તે પહેલાં જ ઉકેલી શકાય છે!
બાળપણ એટલે જ નાની નાની લાડકોડની મીઠી યાદોની સરવાણી!
Childhood comes only once in the life : give our children the best , that they can cherish rest of their lives !
“ બાળકો જીદ્દ કરે છે, આપણું ધ્યાન ખેંચવા કકળાટ કરે છે!” એવું નકારાત્મક કહેવાને બદલે ,
“ બાળક કુતુહલવશ જિજ્ઞાસાથી નવું જોવા ,જાણવા અધીરું થઇ ગયું છે ; એને આપણી સાથે મૈત્રી કરવી છે!” એમ કહેવા અને વિચારવાથી નકારાત્મક વલણ હકારાત્મક બની જાય!
હું તમારી સાથે મૈત્રી કરવા આવું તો તમે મને કેવા ઉમળકાથી આવકારો !
એમાં સંબંધ બાંધવાની વાત છે, એમાં મદદ માટે લંબાવેલા હાથની લાગણી છે! અને પ્રતિભાવ પણ એવો જ ઉષ્મા સભર હોય તે સહજ છે!
બસ, એ જ ઉમળકાનો ભાવ એવાં વિચિત્ર સંજોગોમાં પણ આવી જશે !અને લગભગ એંસી ટકા પરિણામ સારું જ આવે છે!આ મારો પર્સનલ અનુભવ છે…