વાત્સલ્યની વેલી ૪૬) બાળકો શું ઈચ્છે છે?

અમે એરપોર્ટ પર કેન્સલ થયેલી ફ્લાઇટને લીધે કંટાળીને અફસોસ કરતાં બેઠાં હતાં. કેટલાંક લોકો ફોન કે કમ્પ્યુટર પર કાંઈ કામમાં વ્યસ્ત હતાં, તો કોઈ છાપું કે પુસ્તક વાંચતું હતું. પણ બાળકોને કોણ કહે કે ‘ભઇલા, આપણી ફ્લાઇટ કેન્સલ થઇ છે, એટલે હજુ ગેઇટ ઉપર વધારે રોકાવું પડશે ?’
અમારી પાછળની હરોળમાં એક યંગ કપલ સ્ટ્રોલરમાં બેઠેલ બાળકને રમાડવા પ્રયત્ન કરતું હતું .
મેં જોયું કે એ બે અઢી વર્ષનો છોકરો ધીમે ધીમે કંટાળી રહ્યો હતો. શરૂઆતમાં તો એની મમ્મીએ એને બીજાં પ્લેન વગેરે બતાવ્યાં હતાં, પણ હવે એનેય બીજાં કામ હોય ને ?
થોડી વાર પછી પપ્પાએ એનો ચાર્જ લીધો, અને એને ચક્કર મરાવ્યું. હવે એય કંટાળ્યો .પણ તોયે પેલા બાપે એને આઈસ્ક્રીમ લઇ આપ્યો . થોડી વાર પછી કોઈ ચોકલેટ પણ આપી ! હવે?
“ હવે બેસ નિરાંતે !” જાણેકે એનાં મા બાપ કહેતાં હતાં.
થોડીક વાર એને સ્માર્ટ ફોન પકડાવ્યો ; પણ બાળકને એમાંયે રસ ના પડ્યો !
મા બાપને પોતાની રીતે નિરાંતે બેસીને ફોનમાં કોઈની સાથે વાતો કરવી હતી ! નિરાંતે કોઈ સોસ્યલ મીડિયામાં પોસ્ટ મુકવી હશે – કે કાંઈ વાંચવું હશે. કે પછી કાંઈ પણ કર્યા વિના શાંતિથી બેસવું હશે! પણ પેલું બાળક કોઈને કાંઈ જ કરવાદેતું નહોતું !
એને દોડાદોડી કરવી હતી, કુદકા મારવા હતાં, અહીંયા ત્યાં – આને તેને અડકવું હતું.. આ ઉંમર જ એવી હોય છે ને? અને મા બાપ એને શાંતિથી બેસવા કહેતાં હતાં!
હવે?
હવે એ ક્જયે ચઢ્યો !
“ Just ignore him !”
બાપે ગુસ્સામાં પત્નીને કહ્યું ; “ હવે તું એની સામું જોઇશ નહીં ! રડવા દે !”
પણ એથી તો એ વધારે જિદ્દે ચઢ્યો! અને એણે ભેંકડો તાણ્યો!
પત્નીએ પણ ઘુરકિયું કર્યું ; “ શું જોઈએ છે તારે ?”
આવા પ્રસંગો આપણે ક્યારેક એરપોર્ટ પર, ગ્રોસરી સ્ટોરમાં કે કોઈ જાહેર સ્થળે – પાર્કમાં કે લાયબ્રેરીમાં જોતાં હોઈએ છીએ ! ( ઘરમાં તો આવું અવારનવાર બનતું હોય!)
શું જોઈતું હોય છે બાળકને?
થાકેલાં , કંટાળેલા મા બાપ એ ભૂલી જાય છે કે એ નાનકડું – ક્યારેક તદ્દન નાનું પાંચ – છ માસનું , ને ક્યારેક છ- સાત વર્ષનું – બાળક પણ એ મા બાપની જેમ જ કંટાળ્યું હોય છે ; અથવા તો એનીએ કોઈ આગવી ઈચ્છા હોય છે!
ક્યારેક કોઈ સ્ટોરમાં, મોલમાં કે એરપોર્ટ પર, નવાં વાતાવરણથી બાળક ખુબ આનંદમાં આવીને અધીરાઈથી બધી વસ્તુઓને અડકવા દોડે છે ! આ બધું બાળકોના વિકાસના સામાન્ય તબક્કાઓ છે – આશ્ચર્યથી અભિભૂત , આશ્ચર્યચકિત થઈને બાળક એની આસપાસનું વાતાવરણ જોવા , માણવા, સમજવા મથતું હોય છે!
પણ કેટલું વિચિત્ર છે માનવનું મન ! બાળકને નવું નવું જોવા, જાણવા અને માણવા માટે જ બહાર લઇ જતાં પેરેન્ટ્સ જયારે પોતે થાકી કંટાળી જાય છે ત્યારે આખી પરીસ્થિતિને અવળી રીતે સમજે છે! બાળક આપણું કહ્યું કરતું નથી એમ માનીને એને શિસ્ત શીખવાડવા અકળાય છે!
દુખતું હોય પેટ , અને ફૂટે માથું !
આવું ઘણી વાર મેં નોંધ્યું છે. આજે ફરીથી મેં નોંધ્યું,ને હું અચાનક જ બોલી ઉઠી ;
“ Do you want to make a new friend?”
વરસો પહેલાં એક વખત મેં એવાં જ ગુંગળાયેલા વાતાવરણમાં તાજી હવા આવે એવાં હેતુથી કહેલું . મારાં ખિસ્સામાં એ દિવસે કોઈ રમકડું કે એવું કાંઈ હતું.મેં એ નાનકડું પતંગિયું મારાંવિન્ટર કોટનાં ખિસ્સામાંથી બહાર કાઢ્યું ! (વીસેક વર્ષ પહેલાં, ડે કેર સેન્ટરમાંથી નિકળતાં છેલ્લી ઘડીએ કોઈ બાળકનું એ રમકડું હશે)
બસ ! પેલું રડતું બાળક – વિષયાંતર થવાથી – એનું ધ્યાન આમ કોઈ નવી વ્યક્તિ , નવી પરિસ્થિતિ , નવું રમકડું વગેરે તરફ ખેંચાયું ; અને રડવાનું બંધ થઇ ગયું ! અમે બંને મિત્રો બની ગયાં! અને મા- બાપ અને આજુબાજુનાં સૌએ નિરાંતનો શ્વાશ લીધો !
અને પછી તો આવી પરિસ્થિતિમાં ગુંગળાયેલ વાતાવરણને હળવું કરવાનું ઘણી વાર બન્યું છે.. એટલી બધી વાર ,કે અમુક પ્રસંગો ઉપર વાર્તા લખાય !
“ પણ, કોઈની એ પર્સનલ પરિસ્થિતિમાં માથું મારવું શું વ્યાજબી છે?” તમે પૂછશો !
એનો જવાબ છે : “ ના! અને હા!”
ના, કોઈના પર્સનલ પ્રોબ્લેમમાં અચાનક કૂદી પડવું અસભ્યતા ગણાય , પણ અમુક સંજોગોમાં જો બાળકનાં મા બાપની પરિસ્થિતિ એવું કહેતી હોય તો, બાળકને મદદ થાય તે હેતુથી સમસ્યા હલ કરવા પ્રયત્ન કરીશકાય !
આજે ફરીથી એક વાર મેં સંજોગો ઉભા થતા ઝંપલાવ્યું !
મેં અક્ળાયેલ મા સાથે આંખ મિલાવી અને પ્રયત્ન કરવા અનુમતિ માંગી . અક્ળાયેલ , કંટાળેલ માની જગ્યાએ કોઈ વાતો કરવા આતુર એવી નવી મારાં જેવી મિત્રને જોઈને પહેલાં એણે એક સેકન્ડ માટે મારી સામે નજર કરી અને મારાં હાથમાં લટકતી પર્સ સામે જોયું.. બસ! રડવાનું ભુલાઈ ગયું! એણે હાથ લાંબો કર્યો અને
પર્સની ચેઇન પર લટકતી લટકણને અડકવા પ્રયત્ન કર્યો.. હા, વધુ એક વાર રડતું બાળક ઘડીભર શાંત થઇ શક્યું : ભલેને બહુ નહીં પણ થોડી વાર માટે!
વાત્સલ્યની વેલની આ કોલમમાં એ કહેવાનો ઈરાદો છે કે :
બાળકોને જો યોગ્ય રીતે સમજીએ તો નાની નાની સમસ્યાઓ મોટી થાય તે પહેલાં જ ઉકેલી શકાય છે!
બાળપણ એટલે જ નાની નાની લાડકોડની મીઠી યાદોની સરવાણી!
Childhood comes only once in the life : give our children the best , that they can cherish rest of their lives !
“ બાળકો જીદ્દ કરે છે, આપણું ધ્યાન ખેંચવા કકળાટ કરે છે!” એવું નકારાત્મક કહેવાને બદલે ,
“ બાળક કુતુહલવશ જિજ્ઞાસાથી નવું જોવા ,જાણવા અધીરું થઇ ગયું છે ; એને આપણી સાથે મૈત્રી કરવી છે!” એમ કહેવા અને વિચારવાથી નકારાત્મક વલણ હકારાત્મક બની જાય!
હું તમારી સાથે મૈત્રી કરવા આવું તો તમે મને કેવા ઉમળકાથી આવકારો !
એમાં સંબંધ બાંધવાની વાત છે, એમાં મદદ માટે લંબાવેલા હાથની લાગણી છે! અને પ્રતિભાવ પણ એવો જ ઉષ્મા સભર હોય તે સહજ છે!
બસ, એ જ ઉમળકાનો ભાવ એવાં વિચિત્ર સંજોગોમાં પણ આવી જશે !અને લગભગ એંસી ટકા પરિણામ સારું જ આવે છે!આ મારો પર્સનલ અનુભવ છે…

4 thoughts on “વાત્સલ્યની વેલી ૪૬) બાળકો શું ઈચ્છે છે?

  1. ગીતાબેન,
    આજનો તમારો લેખ તો આજની, આવતી કાલની અને ગઈકાલની( જેમને હવે પોતાના સંતાનોના સંતાનોને ઉછરવામાં ટેકો કરવાનો છે) એ તમામ પેઢી માટે દિશા સૂચક છે. મા-બાપને ક્યારેક પોતાના કે કોઈપણ કારણોસર સંતાનને સાચવવાનું અઘરું બને ત્યારે, “બાળકો જીદ્દ કરે છે, આપણું ધ્યાન ખેંચવા કકળાટ કરે છે!” એવું નકારાત્મક કહેવાને બદલે , બાળક કુતુહલવશ જિજ્ઞાસાથી નવું જોવા ,જાણવા અધીરું થઇ ગયું છે ; એને આપણી સાથે મૈત્રી કરવી છે!” એમ કહેવા અને વિચારવાથી નકારાત્મક વલણ હકારાત્મક બની જાય.”

    તમે લખ્યો છે એવો જ અનુભવ આજે મને યાદ આવ્યો. ન્યુયોર્કથી લંડન સુધી રાત્રે આઠ કલાકની ફ્લાઈટમાં લગભગ ચાર કલાક એ બાળક રડતું રહ્યું. થોડા પ્રયત્નો પછી એના માતા-પિતા સીટ પર એને મુકીને આઇલમા અદબ વાળીને ઉભા જ રહ્યા. એરહોસ્ટેસે પણ શક્ય એટલા પ્રયાસ કર્યા અને અંતે એણે પણ વાત પડતી મુકી.
    એ સમયે કદાચ આજે તમે લખ્યું છે એમ જ રાત્રીના સમયમાં બાળક કંટાળેલુ જ હશે …પણ કોઈ કશું જ કરી શકે એમ નહોતું
    વાત્સલ્યની વેલીમાં માત્ર વ્હાલની વાતો ઉપરાંત તમે એવી ઘણી વાસ્તવિક અને વ્યહવારિક વાતો મુકી છે .

    Liked by 1 person

  2. Thanks Rajulben!બાળકો સાથે મૈત્રી કરો એ વિચાર બાળ ઉછેર વિજ્ઞાનમાં વિસ્તારથી સમજાવે છે.. બાળકો પણ આખરે તો માણસ છે – એ વાત ઘણી વાર ભુલાઈ જતી હોય છે.. “એને શું સમજ પડે ?” એમ વિચારીને અવગણના કરીએ છીએ .. એક વાર શિકાગોથી અમદાવાદ એક આઠ માસની અજાણી બાળકીને સાચવવામાં મારા હાથ દુઃખી ગયેલ .. પણ ચોવીસ કલાક એ સેવા બજાવેલ ..( અને વાર્તા પણ લખી હતી )
    બસ એજ ઘણી વાર રડતાં બાળકને સહાય કરવાનું સાંપડ્યું છે.. સતત બાળકની ઈચ્છાઓને અવગણવી એ પણ વ્યાજબી વાત નથી બાળકોને સતત અવગણવાથી તેમનામાં એક જાતનો નકારાત્મક ભાવ આવી જાય છે.. તેમને લાડ કરીને પ્રેમથી સમજાવવાનું રાખ્યું હોય તો એ કમ્યુનિકેશન કડી જિંદગીભર જળવાઈ રહે છે..

    Like

  3. It is so true Geetaben that as we try to become friends with adults, similarly we can become friends with the children also. The difference is you can’t become friends with a child as an adult so you have to become a child to be his or her friend. Then it works. Very good concept ! We always learn something from your article 😊

    Liked by 1 person

  4. Thanks Jayvantiben ! Yes , kids will be kids ! And adults don’t need to be a child .. બાળકની સાથે મૈત્રી કરવાની પણ સ્ટાઇલ હોવી જોઈએ ; નહીંતો એ તમને ધોઈ પીએ!! હા , એમને એક માણસ સમજીને રિસ્પેક્ટથી મૂલવવા જોઈએ. ઘણી વાર “ એને શું સમજ પડે ?” એમ કહીને માનસિક રીતે એબ્યુઝ કરતાં કોઈ માં બાપને જોઉં છું તો મારુ દિલ રડી ઉઠે છે.. એક વખત મેં એક યંગ બાપને એના દીકરાને ધોલ મારતા જોયો ત્યારે મેં એમને મારા ડે કેરમાં પાછાં બોલાવી સમજાવ્યું કે ; “ પાંચ વર્ષમાં એ તમારાથી ઉંચો થઇ જશે અને તમને ઝૂડી નાંખશે; તમને ગમશે ?” I think , he understood .. but I can not be there all the time! That boy came in my center for a couple of years . I wonder what happens to him? Let’s do what we can ; and pray for all kids better future!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.