વાત્સલ્યની વેલી ૩૫) સિસ્ટર એન્જલિના !

સિસ્ટર એન્જલિના !
અમેરિકામાં લગભગ ૫૦% બાળકો રોજ મા સિવાયની કોઈ વ્યક્તિ પાસે દિવસનો મહત્વનો સમય પસાર કરતાં હોય છે. એમાંના પચાસ ટકા અમારાં ડે કેર સેન્ટર જેવી ઇન્સ્ટિટ્યૂશનમાં જતાં હોય છે. એ આંકડાઓ તરફ ધ્યાન આપીએ તો આપણને સમજાય કે એક સામાન્ય મધ્યમ વર્ગના બાળકનો ઉછેર કેવી રીતે થાય છે. જે રીતે કદાચ આપણે ઉછર્યાં – જ્યાં મમ્મી ઘરે રહીને કુટુંબ સાંભળે અને પપ્પા આર્થિક મોરચો સાંભળે- એનાથી જુદી સોસાયટી અહીંયા : પપ્પા કામ કરે ,મમ્મી પણ કામ કરે અને ક્યારેક એ એકલી જહોય અને બાળક ઉછેરતી હોય( એ રીતે પપ્પા માટેય ખરું!) એટલે બાળકોને ડે કેરમાં મૂકવાં પડે ! જો કે હવે દેશ – પરદેશ બધે પરિવર્તન આવી રહ્યું છે… તેમ છતાં હજુ આજે પણ આપણે ત્યાં સંયુક્ત કુટુંબ જળવાઈ રહ્યાં છે! અને બાળકોને સંયુક્ત કુટુંબમાં ઉછરવાનો અનુભવ મળે છે.
સંયુક્ત કુટુંબના ગેરફાયદાઓ હશે જ પણ નાના બાળકોને લાગે વળગે છે ત્યાં સુધી તેઓને ભવિષ્ય ઘડતરમાં ઘણો લાભ થાય છે! જો કે યુવા વર્ગને પણ જોઈન્ટ ફેમિલીનાં ઘણા ફાયદા થાય છે!
આપણાં જેવાં ઈમિગ્રન્ટ્સને અહીંનો આછેરો ચિતાર મળે ,અને બાળઉછેર જેવાં મહત્વના ક્ષેત્રમાં આટલાં બધાં વર્ષો કામ કર્યું તેની હજ્જારો યાદગાર ક્ષણોમાંથી થોડી અહીં વાચક મિત્રો સાથે વાગોળું છું.
જો કે હવે આપણે પણ અડધી સદીથી અહીંયા વસ્યાં છીએ ,હવે મુખ્ય રસ્તાનાં થઇ ગયાં છીએ , હવે બીજી – ત્રીજી પેઢીનાં બાળકો અહીં ઉછરી રહ્યાં છે! પણ ત્રણ દાયકા પહેલાં, હજુ બે સંસ્કૃતિ વચ્ચેની અવઢવ ,મુંઝવણ અને આશ્ચર્ય વચ્ચે અનુભવેલ કેટલાક સ્વાનુભવો બાળ ઉછેર ક્ષેત્રનાં અહીં રજૂ કરું છું .
આજે સિસ્ટર એન્જલિનાની વાત કરું: કદાચ એ સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેતી હોત તો તેની વાત કદાચ જુદી જ હોત!
કેટલીક વ્યક્તિઓ તમને ભલેને અલ્પ ક્ષણો માટે જ મળી હોય, પણ જિંદગી ભર યાદ રહી જાય છે.એન્જલિનાએ અમારે ત્યાં માત્ર એક જ અઠવાડિયું કામ કર્યું હશે, પણ એ મને કોઈ અગમ્ય કારણથી યાદ રહી ગયાં છે!
૧૯૯૦- ૯૧ માં અમારે પાર્ટ ટાઈમ માટે કોઈ શિક્ષિકા બેનની જરૂર હતી . ખુબ સારું ક્વોલિફિકેશન ધરાવતાં આધેડ વયના એક બેન એન્જલિના પ્રાથમિક મુલાકાતે આવ્યાં.

આમ જુઓ તો આ ક્ષેત્ર ખુબ પડકારરૂપ છે. બાળકોને રાખવાનાં, રમાડવાનાં અને સતત કોઈ પ્રવૃત્તિમાં પરોવાયેલા રાખવાનાં; સાથે સાથે એમનાં સર્વાંગી વિકાસને અનુરૂપ બધી પ્રવૃત્તિઓ હોવી જોઈએ ! અને આ બધું ગોઠવ્યા બાદ , બાળકમાં એ પ્રકારની ઈચ્છા અને ધગસ ઉભાં કરવાનાં! કોઈ પણ બાળકને ફોર્સ કરીને અમુક પ્રવૃત્તિ કરવા બેસાડાય નહીં, બાળકને એ પ્રવૃત્તિ કરવા પ્રેરણા મળે એવું વાતાવરણ અને સંજોગો ઉભાં કરવાનાં! એક કુશળ શિક્ષક જ આ કરી શકે ! અને બદલામાં આર્થિક વળતર ઓછું , મહેનત વધારે અને જવાબદારી સૌથી વધારે, જો કે જે આત્મ સંતોષ, પેરેન્ટ્સ તરફથી અહોભાવ અને બાળકોનો પ્રેમ મળે તેનો જે આનંદ થાય તે તો જેણે આ ક્ષેત્રમાં કામ કર્યું હોય તે જ જાણે ! અને એ ઉમદા ભાવનાથી જ તો ઘણી નવયુવાન આદર્શવાદી યુવતીઓ આ બાળમાનસ વિષયમાં ગ્રેજ્યુએટ થઈને આવે !
મિસ એન્જલિના સાહીંઠેક વર્ષનાં હતાં અને બાળ માનસ શાસ્ત્રમાં માસ્ટર ડિગ્રી ધરાવતાં હતાં!
લગભગ ત્રીસ વર્ષ પહેલાં આ ક્ષેત્રમાં આટલાં જ્ઞાની ઉમેદવારને આવી પાર્ટ ટાઈમ નોકરી માટે હું મળી નહોતી .ઔપચારિક ઇન્ટરવ્યૂ પછી એ બાળકોના વર્ગમાં ગયાં!
બાળકોને વર્ગમાં રમાડતાં રમાડતાં એમણે મને કહ્યું : જુઓ બે વર્ષનાં બાળકો આખાં વાક્ય ના બોલે પણ છુટા છુટા શબ્દો બોલે! “ One walk, Two talk! Three dance and Four surpass !”એક વર્ષે ચાલતાં શીખે , બે વર્ષે બોલતાં! ત્રણ થાય ત્યાં મંડે નાચવા ( કૂદવા ) ને ચાર થાય ત્યાં આ બધાંથી આગળ થઇ જાય!
એમને ચોપડીયું જ્ઞાન ઘણું બધું હતું પણ તેઓ ક્લાસમાં બાળકોને સાંભળી શકે તેમ નહોતાં. બે ત્રણ રીતે પ્રયત્નો કર્યાં પછી લાગ્યું કે એ આ ક્ષેત્રમાં કામ કરી શકશે નહીં. હવે તેમને ના પાડવાની હતી પણ એમ સીધી રીતે ,આટલું બધું ભણેલી, વિદ્વાન , વડીલ , વ્યક્તિને કહેવું કેવી રીતે? એમની સાથે કોઈ સર્જનાત્મક – હકારાત્મક (Creative Criticism ) રીતે વાત કરવાની ફરજ પડી. દેશમાં મેં આખી જિંદગી નોકરીઓ શોધવામાં કાઢી હતી. એટલે કોઈ પણ વ્યક્તિને ના કહેતાં પહેલાં મને મારા એ દિવસો જરૂર યાદ આવે જ. એટલે મેં , એ એન્જલિનાને – પ્રમાણમાં થોડાં ઓવર વેઇટ ,પણ મોંઘા કપડાં પહેરેલ ચર્ચની નન જેવાં લાગતાં ગોરા સિસ્ટરને સાંજે ડે કેર બંધ થયાં બાદ નોકરીની વાત કરતાં પહેલાં એમનાં જીવન વિષે પૂછ્યું !
આમ તો કોઈની અંગત જિંદગીમાં માથું મારવું એ બરાબર ના કહેવાય ! પણ મૂળ વાત કરતાં પહેલાં એમનાં વિષે વધુ જાણવું જરૂરી હતું.
“ તમે ખુબ ભણેલાં છો પણ અમારાં ડે કેર સેન્ટર કરતાં કોઈ બીજા મોટા ડે કેર સેન્ટરમાં તમારી સેવાઓ વધુ યોગ્ય રહેશે .” મેં હળવેથી કહ્યું.
પણ વાત શરૂ કરું તે પહેલાં જ એકાકી અટુલી જિંદગી જીવતી એ એન્જલિનાએ રડતાં રડતાં પોતાનાઅંગત જીવનની વાત કરી … ‘આ ડેકેર માટે તેઓ અનફિટ છે ‘કહેતાં આ રિજેક્શનને સાંભળતાં જ એમણે અનેક કારણો રજૂ કરવા માંડ્યા ! જાણે કે એમને આ નોકરી છોડવી જ નહોતી! ખુબ આશ્ચર્યથી હું આ જોઈ રહી! …
સરળ , શાંત અને શરમાળ એન્જલિનાની આખી જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિ મિત્ર બનીને આવ્યું જ નહોતું ! એને કોઈ ભાઈ બેન સગાં સબન્ધી કોઈ જ નહોતું! એક સિંગલ મધરનાં હાથે એ ઉછરી!
એક ડિગ્રી પછી બીજી ડિગ્રી! એ જે તે, જેમ તેમ ભણતી જ રહી! ના કોઈએ એને કોફી પીવા કે સિનેમા જોવાનું આમન્ત્રણ આપ્યું , કે ના કોઈને એ કોફી, લન્ચ કે એવી ડેઈટ માટે એવું પૂછી શકી !
આખરે એન્જલિનાએ ક્રિશ્ચિયન મિશનરીમાં જોડાઈને સિસ્ટર બનીને રહેવાનું નક્કી કર્યું, જ્યાં એ લોકો જીસસને પોતાના પતિ માને છે! પણ ઘરડી માં ને લીધે એણે એ વિચાર પણ માંડી વાળ્યો !
એન્જલિનાએ મને કરગરતાં કહ્યું કે એને
નોકરી નહીં પણ વોલેન્ટિયર રીતે કામ કરવું છે. જો કે ના નિયમ પ્રમાણે એ શક્ય નહોતું. “તમને કોઈ ચેરિટીનું માનવ સેવાનું કામ જરૂર મળી જશે ! “: આશા આપતાં એમને સમજાવ્યું . છેવટે એમણે મને વિનંતી કરી તમે પ્રાર્થના કરો કે દુનિયામાં કોઈ વ્યક્તિ ક્યારેય મારાં જેટલી એકલી એકાકી ના હોય!” એમણે પરાણે ડે કેરને અલવિદા કહેતાં ભારે પગલે ડગ ઉપાડ્યા !
વાત્સલ્યની વેલીમાં બાળકો વિષે લખતાં, જે લોકો પોતે બાળકોને સાંભળે છે તે વિષે જાણીને જાણે કે હું મારી આગવી ફિલોસોફી રચી રહી હતી! શું એન્જલિનાને સંયુક્ત કુટુંબમાં દાદા દાદીનો પ્રેમ મળ્યો હોત તો એનું જીવન કદાચ જુદું જ ના હોત?

1 thought on “વાત્સલ્યની વેલી ૩૫) સિસ્ટર એન્જલિના !

  1. તમારી વાત સાચી છે કે એન્જલીનાને સંયુક્ત કુટુંબમાં દાદા દાદીનો પ્રેમ મળ્યો હોત તો એનું જીવન ચોક્કસ અલગ હોત.અને તમે બીજી story લખી હોત !

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s