૨૪ – કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

હા,

એને પણ પોતાનો સાથ છોડી

ઊડી જતાં પક્ષીને નિહાળીને દુઃખ થયું હશે!

કિંતુ પક્ષીના માળાને વેરવિખેર કરી નાખવાનો વિચાર

વૃક્ષને ક્યારેય આવ્યો નથી, કદાચ તેથી જ

સૂર્યાસ્ત પહેલાં કિલ્લોલ કરતાં વૃક્ષ ભણી પાછાં ફરે છે

પંખીઓ…

અનાયાસે આ કવિતા વાંચી. હંમેશા એવું જ બને કે વાંચીને આપણે વિચારતા તો થઈ જઈએ અને એ વિચારો આપણને આખેઆખા ભૂતકાળ સુધી તાણી જાય. આજે આ કવિતા વાંચીને એ મને કેટલાક વર્ષો પહેલાની એક સવાર સુધી લઈ ગઈ અને યાદ આવ્યા અવંતિકાબેન.

એ દિવસે એમની આંખોના બંધ તમામ પાળો તોડીને વહી રહયા હતા. એકધારા, સતત. કોણ જાણે કેટલાય વર્ષોથી રોકી રાખેલી વ્યથા વાદળ બનીને વરસી રહી હતી. કદીક અમસ્તી અમસ્તી છલકાઈ જતી આંખોની પાછળ બંધાઈ રહેલું સરોવર કદાચ ફરી ક્યારેય ન છલકાવાની નેમ સાથે આજે ઉલેચાઈ રહ્યું હતું.

કોણ હતા એ? ઝાઝી ઓળખ તો નહોતી. જે થોડી ઘણી ઓળખ હતી એ હતી એમના ચહેરા પર દેખાતી ઉદાસી. આ જ જાણે એમની ઓળખ બની ગઈ હતી. જાણે આ જ એમનો સાચો ચહેરો હતો. એ ઉદાસી વગરનો ચહેરો જો સામે આવે તો કદાચ એમને ઓળખવામાં થાપ ખાઈ જવાય એટલી હદે એ એમ જ યથાવત યાદ રહી ગયેલો ચહેરો હતો. જો કે એ ઉદાસીમાં ક્યાંય નિરાશાની ઝીણી અમસ્તી ય રેખા નહોતી જ વળી..

ક્યારેક અલપ-ઝલપ મળવાનું બન્યું છે એમને પણ ક્યારેય એમણે કોઈનાય માટે પોતાની દુનિયામાં પ્રવેશવાની ડોકાબારી જરા અમસ્તી પણ ખોલી નહોતી કે જેનાથી એમની એ ઉદાસ દુનિયામાં ઝાંખી શકે. એ એક દિવસે પાર્કમાં ચાલતા ચાલતા એ વૉકિંગ ટ્રેકની બહારના બાંકડે અડોઅડ આવીને બેઠા. બે-પાંચ પળની ચૂપકી પછી સામસામેના સ્મિતવિનિમય પછી મેં જ મારી ઓળખ આપીને વાતની શરૂઆત કરી. રોજ જ એકનો એક ચહેરો એક જ સમયે જોવાથી અજાણપણાનો ભાવ પણ સાવ નહોતો રહ્યો અને એટલે જ કદાચ એમણે એમના વિશે બે શબ્દ કહ્યા.

“ હું અવંતિકા.”

બસ આથી વધુ કશું જ નહીં પણ ત્યારપછી મળવાનું થાય તો કેમ છો થી માંડીને એકબીજાના ખબર પૂછવા સુધી વાતનો દોર લંબાતો.

બે દિવસના ઘેરાયેલા વાદળો પછીની એ સવાર જરા વધારે ઉજાસમય હતી.

“મને ઊગતા સૂર્યનો ઉજાસ અને આથમતા સૂર્યની લાલિમા જોવી બહુ ગમે.” મારાથી સ્વભાવિક જ બોલાયું.

“ગમે તો મને પણ છે પણ આથમતા સૂર્યની પાછળ ઉતરી આવતી રાતનો અંધકાર મને અકળાવી દે છે.”

“ અરે ! પણ એ અંધકારના લીધે જ તો આ ઉજાસ વધુ સુંદર નથી લાગતો?” વાતનો દોર જરા આગળ વધ્યો.”

“હા! ખરેખર જો અંધકાર પછી અજવાસ છે એની ખબર હોય તો ચોક્કસ ગમે પણ જેના જીવનમાં અંધકાર પછી પણ ઉજાસ હશે જ એની ખાતરી ન હોય એને અંધકારનો બહુ ડર લાગે.”

“હવે? આગળ શું બોલવું?

હજુ એટલી આત્મિયતા નહોતી કેળવાઈ કે આમ સીધા જ કોઈની અંગત વાતમાં આગળ વધી શકાય. અવતિંકાબેન પણ ખામોશ.. આમ પણ જાણે ઉદાસી અને ખામોશી જોડકીબેનો જ ને!

કશું જ બોલ્યા વગર હળવેથી એમનો હાથ મારા હાથમાં લીધો. હાથની હૂંફથી લાગણીઓ ઓગળી. મારા હાથ પર બે ટીપા પસર્યા અને ધીમે ધીમે એ રેલાયા અને પછી તો છલકાયા…ક્યાંય સુધી એ રેલાતા રહ્યા, વહેતા રહ્યા.

અંતે એક જે વાત સમજમાં આવી એ હતી એમની કારમી એકલતા.

દિકરો સમજણની સીમાએ હતો ને પતિનું અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયું. જીવન સાવ અટકી ના પડ્યું. ખોડંગાતુ ખોડંગાતુ પણ આગળ તો વધતું જ રહ્યું. દિકરાની તમામ ઈચ્છા પુરી કરવી એ જ એમનું કર્મ અને ધર્મ બની રહ્યા.

અહીંથી આગળની વાત મોટાભાગના પરદેશમાં સ્થાયી થયેલા સંતાનોના મા-બાપ સાથે બનતી હોય એવી જ છે.

“આજે દિકરો પરદેશમાં સ્થાયી થઈ ગયો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી આજે આવીશ કાલે આવીશના એના વાયદા ય હવે તો બોદા લાગે છે. એવા ય સમચાર સાંભળ્યા છે કે કોઈની સાથે લિવ-ઈન્ રિલેશનશીપથી જોડાયો છે. કદાચ એના આવા પગલાથી હું નારાજ થઈશ એવું માનીને મારી સાથે વાત નથી કરતો. બધા સલાહ આપે છે કે હવે તો નિવૃત્ત લોકો માટે ખુબ સગવડભર્યા અને આરામદાયી ઘર બન્યા છે એમાં જઈને રહું.” અવંતિકાબેન જરા ખુલ્યા.

એક રીતે જોવા જઈએ તો લોકોની સલાહ પણ સાચી જ છે. એકલવાયાપણું જ એમને કોરી ખાતું હશે એ સીધી વાત હતી. ઉંમરની સાથે આવતી માંદગી કે શારીરિક તકલીફોમાં પણ સાથે કોણ ? આ શહેરમાં નથી કોઈ સગા-વહાલા કે જે આવી કોઈ તકલીફોમાં એમને સાચવે.

“ તો શું વિચારો છો?” મારાથી પૂછાઈ ગયું. સલાહ આપવા જેવો સંબંધ કે એટલો સેતુ ય નહોતો બંધાયો પણ સહાનુભૂતિ તો ઊભી થઈ જ હતી.

“કાશ એવું હું કરી શકું.”

“કેમ એ પગલું લેવામાં પાછા પડો છો?”

“ દિકરો છે મારો. એણે જે કર્યું એ એની નાદાની ય ન કહેવાય કારણકે એને જે યોગ્ય લાગ્યું એમ એણે કર્યું પણ હું તો મા છું ને?હું મારું વિચારું તો એ માત્ર મારો સ્વાર્થ જ જોયો કહેવાય ને? ક્યારેક મા યાદ આવે અને મળવા આવે તો? સાવ એમ ઘર બંધ કરીને જતી રહું તો કેવાય નિસાસા ના પડે એને? સંતાનોને સમજાવી શકાય, ખોટું કરતાં હોય તો વાળી પણ શકાય અને તેમ છતાં ન માને અને એમની મરજી મુજબ કરે તો એમનું નસીબ. મારા તો આશીર્વાદ છે કે એ સુખી જ થાય પણ ન કરે નારાયણ અને એને કોઈ તકલીફ પડી તો? સુખમાં તો મા નહીં સાંભરે પણ દુઃખમાં તો આપણે અત્યારે ય ઓ મા..જ બોલી દઈએ છીએ ને? મારા અંતઃકરણથી હું ઈચ્છું કે એ એના વરસો-વરસ સુખમાં જ જાય. મારા નસીબે કદાચ એને ક્યારેક એની મા યાદ આવે તો? એ નિવૃત્તધામમાં કંઈ થોડો આવીને રહી શકે?”

અવંતિકાબેનની નજરમાં ઉલેચાઈ ગયેલા આંસુ પછી કોરું રણ દેખાતું હતું. મારી નજર સામે દેખાતા ઝાડ પરથી ઊડવાની તૈયારી કરતાં પંખીઓ દેખાતા હતા. અવંતિકાબેન પણ આવા જ ઊડી ગયેલા પંખીનો માળો સાચવીને બેઠા હતા ને? રોજ સવાર પડે અને માળામાંથી ઊડી જતાં પંખીને જોઈને ઝાડને પણ ખાતરી હશે કે એ સાંજ પડે પાછા આવશે? અને તેમ છતાં ય એ પંખીઓનો માળો ક્યાં વિખેરી નાખે છે? અને ઘણે દૂર ઊડી ગયેલાં પંખીઓને પણ ખાતરી હશે જ ને કે સાંજ પડે પાછા આવશે તો એમનો માળો તો જેમ મુકીને ગયા છે એમ સચવાયો જ હશે અને એટલે જ એટલા જ કલરવ કરતાં પાછા ફરતાં હશે ને? તો પછી આ તો એક મા… એ કેવી રીતે પોતાનો માળો વિખેરી શકે?

કાવ્ય પંક્તિ-પ્રભુ પહાડપુરી

Rajul Kaushik
http://www.rajul54.wordpress.com

About Rajul Kaushik

“Languages create relation and understanding” Rajul Kaushik Mother Tongue: Gujarati. Free Lance Column Writer: Gujarati Newspaper and Magazines. Reviews on Film, Drama and Cultural function, Articles on women empowerment. Contact: rajul54@yahoo.com Mobile:508 581 0342 Related Websites: https://rajul54.wordpress.com/ https://www.facebook.com/rajulshah1954
This entry was posted in કવિતા શબ્દોની સરિતા, નિબંધ, રાજુલ કૌશિક. Bookmark the permalink.

5 Responses to ૨૪ – કવિતા શબ્દોની સરિતા- રાજુલ કૌશિક

  1. રાજુ,શબ્દોની સરિતા એટલી સુંદર રીતે વહી છે કે તેમાં ન્હાવાની મજા પડી ગઈ…..સરસ

    Liked by 1 person

  2. Reblogged this on રાજુલનું મનોજગત and commented:

    રોજ સવાર પડે અને માળામાંથી ઊડી જતાં પંખીને જોઈને ઝાડને પણ ખાતરી હશે કે એ સાંજ પડે પાછા આવશે? અને તેમ છતાં ય એ પંખીઓનો માળો ક્યાં વિખેરી નાખે છે? અને ઘણે દૂર ઊડી ગયેલાં પંખીઓને પણ ખાતરી હશે જ ને કે સાંજ પડે પાછા આવશે તો એમનો માળો તો જેમ મુકીને ગયા છે એમ સચવાયો જ હશે અને એટલે જ એટલા જ કલરવ કરતાં પાછા ફરતાં હશે ને

    Like

  3. sapana53 says:

    રાજુલ આ કવિતા વાંચીને આંખમાં આંસુ આવી ગયા અને જે મેં વિચાર્યું હતું એજ પાછળથી ફોલો થયું। ખરેખર અવંતિકા બેન માળો શી રીતે વિખેરે? માવતર કમાવતર કદી ના થાય.

    Liked by 1 person

    • છોરું કછોરું થાય પણ માવતર? એ તો જીવે ત્યાં સુધી માવતરપણું જાળવી જ રાખે.

      Like

  4. Kalpana Raghu says:

    રાજુલબેન, નકરી સંવેદનાથી નીતરતો આ લેખ છે.હૃદયસ્પર્શી!..અદ્ભુત સરખામણી કરી છે. દરેક સ્ત્રી વાચક, જે ‘મા’ છે તે પોતાની જાતને આ વાર્તામાં અચૂક ગોઠવશે!

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s