૮ – કહેવત-ગંગા – કલ્પના રઘુ

કોઠી ધોયે કાદવ નિકળે

કહેનારે સરસ કહ્યું છે, જીવનમાં ક્યારેક સોનાની દાબડીમાંથી પથરા મળે છે તો ક્યારેક ફાટ્યાં-તૂટ્યાં ચીથરાંમાં કિંમતી રત્ન વીંટાળેલું મળી જતું હોય છે પરંતુ કોઠી ધોઈને તો કાદવ જ નીકળે. કોઈપણ વસ્તુમાં ઝાઝા ઊંડા ઉતરીએ તો કોઠી ધોઈને કાદવ કાઢવા જેવોજ ઉદ્યમ થાય છે. માટે નકામા કામમાં વ્યર્થ મહેનત કરવી જોઈએ નહીં. કુપાત્ર માટે કરેલાં સારાં  પ્રયત્નો સારું પરિણામ આપતા નથી માટે આ કહેવત અસ્તિત્વમાં આવી છે. કોઠી એટલે અનાજ, પાણી, વગેરે જેમાં ભરી શકાય તેવું માટીનું પોલું, કાચું યા પકવેલું સાધન. પાણી ભરેલી કોઠીમાં કાદવ હમેશા તળિયે જ હોય. ઉપર તમને કાચ જેવું સ્વચ્છ પાણી જ દેખાય. જેમજેમ અંદર પ્રવેશ કરો તેમતેમ પાણી ડહોળાતું જાય અને છેલ્લે કાદવ જ મળે.

કોઠી ધોઈને કાદવ કાઢવાનું સ્થળ એટલે ગામની ચોકડી, ગામનો ચોરો, પાનનો ગલ્લો, પોળ, સોસાયટીનું નાકું કે મંદિરનો ઓટલો. કહેવત છે, “જ્યાં ગામ હોય ત્યાં ઉકરડો હોયજ”. જ્યાં પોઝિટિવ હોય ત્યાં નેગેટિવ હોયજ. ઘણાંને આદત હોય છે કોઠી ધોઈને કાદવ કાઢવાની. આ ટેવ નકારાત્મકતા સૂચવે છે. ઘણા તેનો પાશવી આનંદ પણ લે છે. આ મનુષ્યનો સ્વભાવ છે.

ભારત બહાર સમાજથી દૂર રહેતી વ્યક્તિઓમાં આ દૂષણ ઓછા પ્રમાણમાં પ્રસરેલું હોય છે. પરંતુ જ્યારે નવા સમાજમાં પણ સંબંધોના મૂળ ઊંડા જાય ત્યારે આ કહેવત સડો  ઘાલે છે. કારણકે શરૂમાં વ્યક્તિની પોઝિટિવ બાજુ એટલેકે ગુણો દેખાય, પરંતુ જેમ તેની નજીક જાઓ તેમ તેની નેગેટિવ બાજુ એટલેકે દોષો દેખાવાનાં શરુ થાય, અને છેલ્લે કાદવ જ મળે. કારણકે વ્યક્તિ ક્યારેય સંપૂર્ણ હોતી નથી.  ગુણ-દોષથી ભરપૂર હોય છે. નહિ તો દેવ ના થઇ જાય? અરે! દેવોમાં પણ દોષો હતાં. એક માત્ર ઈશ્વર સંપૂર્ણ છે. માનવ માત્ર અધૂરો! કહેવત છે, “ડુંગરા દૂરથી રળિયામણાં.” આકાશમાં હેલીકૉપ્ટરમાંથી નીચેના ડુંગરા જોશો તો હરિયાળી દેખાશે. સપાટ મેદાન લાગશે. પરંતુ જો ત્યાંજ લેન્ડિંગ કરો તો ખાડા-ટેકરા નજરે પડશે. કોઠી ધોશો તો કાદવ તો નીકળશે જ. તો ભલા કોઠી ધોવાની જરૂર જ ક્યાં છે? ઉપર તરતું કાચ જેવું પાણી જુઓ. તેમાં રહેલી સારી વસ્તુને જાણો, માણો, શીખો અને વિકસો.

કોઈ વ્યક્તિની અંદર ઉતરવાની કે તેની જનમકુંડળી કાઢવાની જરૂર ક્યાં છે? આજકાલ લોકોને ગોસિપમાં આનંદ આવે છે. ખાસ તો, અભિનેતા માટે તેના અભિનયનું મહત્વ છે, નહિ કે તેનું નિજી જીવન. તેવી રીતે કોઈપણ પંથ કે ધર્મનાં વડાની વાણીમાંથી જ શીખવાનું છે. ઘણા કથાકારો, નેતા, અભિનેતાનાં જીવનના ચળકતા ભાગની બીજી બાજુ ખરબચડી હોય છે. “દિવા તળે  અંધારું”જ હોય. આવા સમયે સારાસારનો ભેદ પારખીને, નીર-ક્ષીરનો વિવેક રાખીને, હંસવૃત્તિ રાખીએ તે જરૂરી છે. બધે જ સફાઈ શક્ય નથી કે બધે જ કાર્પેટ પાથરવી શક્ય નથી. જરૂર પડે ગંદકીથી બચવા જોડા પહેરવા પડે છે. વળી કુપાત્ર માટે કરેલાં  સારા પ્રયત્નો સારું પરિણામ આપતા નથી. એ એનો રંગ બતાવીને જ રહે છે.

ધર્મની બાબતમાં પણ એવું જ છે. ધર્મમાં મહત્વ ઇતિહાસનું નથી, નીતિ અને અધ્યાત્મનું છે. ગીતાના તત્વજ્ઞાનને કૃષ્ણની ઐતિહાસિકતા સાથે સંબંધ નથી. રામની ઐતિહાસિકતા કરતાં રામાયણનો સંદેશ વધુ મહત્વનો છે. તેવું જ ઈસુનું છે. બાઇબલ ઈશ્વરકૃત મનાય છે. પરંતુ સેંકડો વર્ષોથી તેમાં સુધારા વધારા થતાં આવ્યાં છે. માટે જ ઘરડાંઓ કહે છે, આપણે રોટલા સાથે નિસ્બત રાખવી, નહીં કે ટપટપ સાથે.

આજની વિકલ્પની દુનિયામાં કોઠી બદલતાં વાર નથી લાગતી. કોઠી ધોવાની જરુર જ ના પડે. તળિયે પહોંચવાની તો વાત જ ક્યાં? કાદવ નિકળવાનો સવાલ જ ના રહે. જ્યાં સંબંધોની જડ મજબૂત ના હોય, સતત બદલાતું જીવન હોય, સંબંધો અને સરનામું જરૂરિયાત મુજબ બદલાતા જતા હોય ત્યાં વ્યક્તિની અંદર ઉતરવાની જરૂર જ ઉભી ના થાય. અને ડુંગરા તો દૂરથી રળિયામણા જ લાગે. ભારત બહારના દેશોમાં નોકરી, સરનામાં સતત બદલાતાં રહે છે. યુવા પેઢી સાથે પરિવારનાં સભ્યો પણ પરિવર્તન અપનાવીને ચાલે છે. વળી સમયનો અભાવ હોય. જેને કારણે કોઈ પણ વ્યક્તિ, વસ્તુ, સંબંધ કે પરિસ્થિતિની નજીક આવીને ઊંડા ઉતરે તે પહેલાં બદલાવ આવે છે જેથી કાદવનો અનુભવ કે કોઈને મૂલવવાનો સમય જ નથી રહેતો. ઉન્નતિ અને વિકાસ માટે આગળ વધવા દરેક પ્રકારનાં પૂર્વગ્રહોને છોડીને આજની પેઢી આગળ વધી રહી છે જે આવકાર્ય છે. બાકી કોઠી ધોયે કાદવ જ નીકળે એ હકીકત છે.

8 thoughts on “૮ – કહેવત-ગંગા – કલ્પના રઘુ

  1. સાચી વાત ..
    છાશ વલોવીએ તો માખણ મળે પણ વાત વલોવીએ તો કશુંક તો અણગમતું જ મળે.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.