દ્રષ્ટિકોણ 22: bill of rights (first 5 amendments) – દર્શના

નમસ્તે મિત્રો. હું, દર્શના વારિયા નાડકર્ણી, તમને બેઠક ની શનિવારે પ્રકાશિત થતી “દ્રષ્ટિકોણ” કોલમ ઉપર આવકારું છું. આ કોલમ માં આપણે જુદા વિષયો ઉપર અને વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ થી વાત કરીએ છીએ. આજે ડિસેમ્બર 15 ના “બિલ ઓફ રાઇટ્સ” દિવસે, અમેરિકા ના નાગરિક તરીકે આપણા હક વિષે થોડી જાણકારી મેળવીએ.  
આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ શું છે? અમેરિકન કોન્સ્ટિટ્યૂશન ના પહેલા 10 સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) ને બિલ ઓફ રાઇટ્સ તરીકે ઓળખાય છે. આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ સપ્ટેમ્બર ની 25, 1789 માં પસાર થયેલ અને તે ગવર્મેન્ટ ની શક્તિ ઉપર કાબુ રાખે છે. તે જેમ્સ મેડીસને દાખલ કરેલ અને ત્યાર પછી તેઓ અમેરિકાના 4થા પ્રેસિડેન્ટ બન્યા. પહેલા તેમાં 12 સુધારાઓ હતા અને તેમાંથી 10 પસાર થયા. વર્ષો જતા સુધારાઓ માં વધારો થયો છે અને અત્યારે લગભગ તેમાં 27 સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) છે. આ બિલ ઓફ રાઇટ્સ ને The Rotunda of the National Archives Building in Washington, DC. માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.  
આપણે પહેલા પાંચ સુધારાઓ (અમેન્ડમેન્ટ્સ) ઉપર વાત કરીએ.
1) પહેલા સુધારા અનુસાર, કોંગ્રેસ ક્યારેય એક ધર્મ ને અપનાવવાનો કાયદો નહિ બનાવે અને ક્યારેય મુક્ત અભિવ્યક્તિ ઉપર પ્રતિબંધ નહિ મૂકે. આ સુધારો લોકોને મુક્તપણે બોલવા ઉપર અને અખબાર માં તેમના અભિપ્રાય પ્રકાશિત કરવા માટે નો અને ગવર્નમેન્ટ તરફ ની ફરિયાદ દર્શાવવાનો હક અદા કરે છે.
2) સુધારા 2 અનુસાર લોકોને પોતાનો બચાવ કરવા માટે અને પોતાના સ્ટેટ ને સુરક્ષિત રાખવા માટે, શસ્ત્ર રાખવાનો હક છે અને તે ક્યારેય છીનવી લેવામાં આવશે નહિ. આ સુધારા અનુસાર આપણે પિસ્તોલ ને બિલકુલ હટાવી શકીએ નહિ. અને સુધારાને બદલવાનું કાર્ય ખુબજ મુશ્કેલ છે. પણ તે સુધારા નો આદર કરીને પણ બીજા સુધારા લાવી શકીએ. જેમ કે આ અમેન્ડમેન્ટ દાખલ કર્યું તે સમયે ઓટોમેટિક રાઇફલ હતી નહિ. તે આ સમય ની નવીનતા છે જે ખોટા લોકોના હાથ માં આવે તો તેનાથી મિનિટો માં કેટલાય ને તેઓ મોત ને ઘાટ ઉતારી શકે છે અને અસમર્થ ઇજા પહોંચાડી શકે છે. તેમજ પિસ્તોલ માટે અરજી કરનારાઓ માટે વેઇટિંગ પીરીઅડ (જેથી તેઓ લાગણી ના ઉશ્કેરાટ માં અજુગતું પગલું ન લઇ શકે) અને પૃષ્ઠભૂમિ તપાસ (background checks), જેથી કોઈ વ્યક્તિ એ ભૂતકાળ માં અજુગતું કાર્ય અથવા બોલવાનું કર્યું હોય તેમને પિસ્તોલ થી દૂર રાખી શકાય, જેવા કાયદાઓ લાવાની જરૂર છે તેવું ઘણા અમેરિકનો માને છે.
3) સુધારા 3 અનુસાર, કોઈ પણ સૈનિક ને ક્યારેય કોઈના ખાનગી ઘર માં રાખવા માટે સરકાર દબાણ નહિ કરી શકે.  આ સુધારો ક્યારેય ચર્ચાસ્પદ બન્યો નથી અને બધાએ તેને તુરંત સ્વીકારી લીધો છે. તેનું કારણ? 1765 માં બ્રિટને એવો કાયદો પસાર કરેલ જેને લીધે સરકાર જયારે ઈચ્છે ત્યારે કોઈ પણ નાગરિક ને તેના ઘરમાં સૈનિક ને રાખવાનું દબાણ કરી શકે. આ કાયદો અમેરિકા ના બ્રિટન સામેના બળવા નું એક મુખ્ય કારણ હતું.
4) આ સુધારો લોકોને સરકારના ગેરવાજબી શોધ અને હુમલામાંથી રક્ષણ આપે છે. આ સુધારા અનુસાર લોકોને પોતાના ઘર માં સુરક્ષિત રહેવાનો હક છે. સરકાર કોઈ કારણ વગર કોઈના ઘર માં ધાડ પાડી શકે નહિ. કોઈના ઘર માં દાખલ થવા માટે અને કોઈના ખાનગી ઘર ની તપાસ કરવા માટે સરકાર પાસે વૉરંટ હોવો જોઈએ અને તેની મહત્વતા કોર્ટ માં પુરવાર કરી શકે ત્યારેજ સરકાર ને તેવો હક મળે.
એક વખત હું ભારત માં મારા કુટુંબ જોડે ઇન્સ્પેક્ટર નો શો જોતી હતી. તેમાં આવ્યું કે ઇન્સ્પેક્ટર ને કોઈ માણસ ઉપર શક હતો તેની જોડે વાત કરવા તેના અનુયાયી ને લઈને તેઓ શક હતા તે માણસ ની ઘરે ગયા. ત્યાં ઇન્સ્પેક્ટર ના અનુયાયીએ તેમને તાળું જોઈને કહ્યું, “सर यहाँ पे तो ताला लगा है. इंस्पेक्टर: चलो इसको तोड़ देते है”. તોડ્યા પછી….   “सर, यहाँ तो बहोत सारी इन्फॉर्मेशन है”. इंस्पेक्टर: “चलो प्रूफ मिल गया अब उसको अरेस्ट करने की कोशिश करते है”. સુધાર 4 અનુસાર અમેરિકામાં તેવી રીતે મેળવેલ પ્રુફ ની કૈજ વેલ્યુ નથી. (જોકે હું માનું છું ત્યાં સુધી ભારત માં પણ તેવો જ કાયદો છે. મેં મારી સાથે ટીવી જોઈ રહેલા ને કહ્યું કે આ તો ખોટું છે. તો મને બધા કહે કે તેમાં ખોટું વળી શું, જો પુરાવો મળી ગયો ને).
આપણે જાણીએ છીએ કે એક વખતના ટ્રમ્પ ના વકીલ માઈકલ કોહેન ના ઘરે અને ઓફિસ માં FBI એ ધાડ પાડેલી. તે ધાડ પાડવા માટે પહેલા સરકારી વકીલ, મલરે ખુબ મહેનત કરી અને સાબિતી મેળવી અને કોર્ટ માં પુરવાર કર્યું કે ત્યાં ધાડ પાડી અને બાકીની સાબિતી મેળવવી જરૂરી છે અને કોર્ટે તેને તે પછી જ કોહેન ના ઘરે ધાડ પાડવાની પરવાનગી આપી અને મલરે ખાસ વૉરંટ મેળવ્યું.  જો સરકાર કોર્ટ ની પરવાનગી વગર ધાડ પડે તો તેને જે સાબિતી મળે તેને કોર્ટ અવગણે. તેમજ પ્રેસિડેન્ટ ઓબામાએ ટ્રમ્પ ના કેમ્પેઇન ના વડા પોલ માનફોર્ટ ઉપર ફાઇસા વૉરંટ કાઢેલો તે પણ કોર્ટ માં પુરવાર કરીને જ મળેલ। 
5) આ સુધારા અનુસાર, લોકોને પોતાની જાન, સ્વતંત્રતા અને સંપત્તિ ને સુરક્ષિત રાખવાનો હક છે. તેના પ્રમાણે, કોઈ પણ ગુના ને સ્વીકારવા સરકાર કોઈના ઉપર દબાણ કરી શકે નહિ, સિવાય કે તે મામલો પબ્લિક ડેન્જર ને લાગતો હોય. સરકાર કોઈને માત્ર ગુના કરવાના શક ને આધારે જેઈલ માં પુરી રાખી શકે નહિ અને માત્ર ગુના કરવાના શક ને આધારે કોઈની સંપત્તિ ઉપર હક જમાવી શકે નહિ.
અમેરિકા અને ભારત બંને ખુબ મોટા દેશ છે; એક દેશ ભૂગોળ ની દ્રષ્ટિએ માપ માં અતિ મોટો છે અને બીજો લોકો ની સંખ્યા ને લીધે અતિ મોટો દેશ છે. એવા દેશ માં લોકશાહી સતત ટકાવી રાખવી તે જેવી તેવી વાત નથી.  આ બંને દેશો માં સતત અને ટકી રહેલ લોકશાહીનું રહસ્ય મારા મત અનુસાર બે ચીજો માં સમાયેલ છે. 1) બંને દેશો માં સ્થાપના દરમ્યાન જે વ્યક્તિઓ હતા તેઓ એકદમ દેશભક્ત વ્યક્તિઓ હતા. 2) બંને દેશો ની સ્થાપના ખુબજ વિચારશીલ દસ્તાવેજ “કોન્સ્ટિટ્યૂશન” વડે કરવામાં આવી છે. બંને દેશો ના નિર્માણ સમયે અપનાવેલ બંધારણ અદ્ભુત અને ખુબ ફોરવર્ડ લૂકિંગ અને visionary દસ્તાવેજ છે. જો તમે Washington D.C. નો પ્રવાસ કરો તો માત્ર ત્યાંના બિલ્ડીંગ જોઈને નહિ આવતા પણ તેના ઉપર જરૂર થોડી જાણકારી મેળવજો અને ઘણી ઇમારતો ઉપર કોતરેલ લખાણ ને જરૂર વાંચવાની કોશિશ કરજો। પ્રવાસ નો તમારો આનંદ વધશે અને તમારી જાણકારી માં વધારો પણ થશે.

10 thoughts on “દ્રષ્ટિકોણ 22: bill of rights (first 5 amendments) – દર્શના

  1. દરેક અમેરિકને -ખાસ તો ભારતીય અમેરિકને -અમેરિકાના બંધારણ વિશેની મૂળ ભૂત જાણવા જેવી સુંદર માહિતી દર્શનાબેને આ લેખમાં પૂરી પાડી છે. એમની ”દ્રષ્ટિકોણ ” કોલમ ના લેખો માહિતી અને અભ્યાસ સભર હોય છે. એ માટે એમને ધન્યવાદ .

    Liked by 1 person

  2. જો તમે Washington D.C. નો પ્રવાસ કરો તો માત્ર ત્યાંના બિલ્ડીંગ જોઈને નહિ આવતા પણ તેના ઉપર જરૂર થોડી જાણકારી મેળવજો અને ઘણી ઇમારતો ઉપર કોતરેલ લખાણ ને જરૂર વાંચવાની કોશિશ કરજો।….દર્શના આ વાત ગમી માત્ર બિલ્ડીંગ જોઈને નહિ આવતા વખતે જાણકારી મેળવવી જરૂરી છે.વાત દ્રષ્ટિ કેળવવાની છે.

    Like

    • પ્રજ્ઞાબેન તમારી દ્રષ્ટિ થી તમે તમારા પ્રવાસ નું વર્ણન કરો છો તે સુંદર છે.
      પ્રતિસાદ માટે આભાર।

      Like

    • જયવંતીબેન હંમેશા તમારી વિચારશીલ કોમેન્ટ ને લીધે મારો લખવાનો ઉત્સાહ વધી જાય છે. તમારા પ્રતિસાદ માટે ખુબ ખુબ આભાર।

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.