અભિવ્યક્તિ -૩૦-‘સીંગતેલ ક્યાં?’

‘સીંગતેલ ક્યાં?’

સોનું અને સીંગતેલની ખરીદારીમાં ખરી સમજદારી હતી એ સમયને સલામ!

ખાસ કરીને ઘરમાં પ્રસંગ આવવાનો હોય એ વર્ષ દીકરી કે દીકરાનો બાપ સોનું અને સીંગતેલની પાકે પાયે વ્યવસ્થા કરી નિશ્ચિંત થઇ જતો એ યુગ હવે અસ્ત થયો.

દેવ દિવાળીના કોડિયામાં છેલ્લું છેલ્લું તેલ પૂરાયા પછી ફળિયામાં રેંકડામાં સીંગતેલના તેલના ડબ્બા ઉતરવા શરૂ થાય. કોઈને ત્યાં બે-ત્રણ તો કોઈને ત્યાં છ-સાત. જેવો જેનો ‘વસ્તાર’ અને જેવી જેની પહોંચ. પંદર કિ.ગ્રા.નાં આ મોટાં ટીન કોઠાર, રસોડું કે નાની ઓરડીનાં ખૂણામાં ગોઠવાય એટલે આખા વર્ષની પરમ શાંતિ! અલબત્ત, એક જ ફળિયામાં સીઝનનું સીંગતેલ ન ભરી શકે છતાં સંતોષ અને સ્વમાનથી જીવતાં અન્ય કુટુંબો પણ છૂટક શુદ્ધ સીંગતેલ ખરીદીની એટલી જ કાળજી રાખતાં.

ટૂંકમાં, અમારા અર્થતંત્રની ધોરી નસમાં શુદ્ધ સીંગતેલ વહેતું એ વાત કોણ માનશે?

જેમણે ચોમાસા પછી લહેરાતાં મગફળીનાં લીલુડાં ખેતરો અને ભાદરવાના આકરા તડકામાં સૂકાતા મગફળીના છોડના ઢગલા નથી જોયાં, જેમણે તાજા લીલવણી માંડવીના ઓળા નથી ચાખ્યા અને મુઠ્ઠી ફાટ સીંગદાણા નથી જોયા, જેમણે તાજી પીલાતી મગફળીની સોડમ નથી લીધી, ‘એમનો એળે ગયો અવતારજી’!

એ મોટા ટીનમાંથી બરણીમાં ઠલવાતા સીંગતેલની સોનાવર્ણી ધાર અને ખૂશ્બૂ પર કદિ કોઈ કવિને કાવ્ય રચવાનું કેમ સ્ફૂર્યું નહિ હોય?

કડાઈમાં દડા જેવી ફૂલાઈને ઝારીને હલેસે તરતી પુરીની સોડમ છોડતું, ઊંધિયાનો સ્વાદ અને સુગંધ રેલાવતું, ગરમાગરમ ગોટા, ગાંઠિયા અને ભજીયાં તળતું, લાલ ચટ્ટક અથાણામાં તરતું, ઢોકળાં, હાંડવો અને પાટવડી સાથે જામતું, દાળ પર વઘાર બની શોભતું, રોજ હનુમાનદાદાને ચઢતું, મંદિરમાં પ્રજ્વલિત દીપશીખા માટે બળતું, નવરાત્રીમાં માતાજીના અખંડ દીવામાં પુરાતું શુદ્ધ સીંગતેલ આજે છે અને છતાં નથી.

એક સમય હતો જયારે ગુજરાતમાં સીંગતેલ સિવાય બીજાં કોઈ ખાદ્યતેલનો પ્રવેશ નિષેધ હતો! આજે તો ઘણાં પ્રકારના ખાદ્યતેલોના કેરબા, જાર અને બોટલો આપણા સ્ટોરરૂમોમાં ગોઠવાઈ ગયાં છે. સીંગતેલની મોનોપોલી તૂટી રહી છે. બીજી તરફ સીંગતેલ આરોગ્ય માટે હાનીકારક હોવાના વૈજ્ઞાનિક તારણો પણ નીકળ્યાં છે. કોઈ એક બ્રાન્ડ તો એવો દાવો કરે છે કે વારંવાર ખાદ્યતેલ બદલાતા રહેવું સ્વાસ્થ્ય માટે હિતાવહ છે!

ખરેખર, મગફળીના લીલાંછમ્મ ખેતરો ઘટતાં જાય છે અને પીળાં અને સફેદ ખેતરો વધતાં જાય છે. તલનું તેલ, કપાસિયાનું તેલ, સનફલાવર તેલ, રાઈસબ્રાન તેલ, પામોલિન તેલ, રાયડાનું તેલ, મકાઈનું તેલ…લીસ્ટ લાંબુ જ થતું જાય છે. ઓલિવ ઓઈલ અને એના પણ વિવિધ પ્રકારોના ઉપયોગ પ્રમોટ કરતી ફૂડ ચેનલો અને શેફ તો જાણે સીંગતેલના દુશ્મન જ બની બેઠા છે! અરે, કોઈ ઓળખ વિનાના ‘એક્ટિવ’, ‘સ્લિમ’ કે ‘હેલ્ધી’ જેવા વિશેષણોને નામે વેચતાં ખાદ્યતેલો ગૃહિણીઓનું શોષણ કરે છે અને ખિસ્સાં કાપે છે. ‘ખાદ્યતેલ જેમ વધુ મોંઘુ એમ વધુ સારું’ એવી માનસિકતાથી આજનો ગ્રાહક પીડાય છે. અલબત્ત, સીંગતેલના શોખીન હજી સાવ મરી નથી પરવાર્યા. આજે પણ એવા બંદા પડ્યા છે જે સંપૂર્ણપણે (હોટેલ-રેસ્ટોરાં સિવાય) સીંગતેલના વપરાશનો આગ્રહ રાખે છે.

મને તો લાગે છે કે જેમ સીંગતેલનો વપરાશ ઘટતો જાય છે તેમ ‘સ્ટેન્ટ’ મૂકાવવાવાળાની સંખ્યા વધતી જાય છે. નિતનવા સંશોધનો બહાર પડતાં જાય છે. મને આશા છે કે એક દિવસ કોઈ જર્નલમાં રિપોર્ટ આવશે, ‘મૂંહફલી જૈસા કોઈ તેલ નહી’!

બસ, ત્યારે સૌરાષ્ટ્રના રસ્તાની બન્ને તરફ તમારી નજર પડે ત્યાં સુધી ચાસ પડેલાં લીલાંછમ્મ ખેતરો ફરી પાછાં લહેરાતાં દેખાશે. ત્યારે ઘેરઘેર કુણી રોટલી માટે લોટમાં શુદ્ધ સીંગતેલનું મોણ નખાતું થશે અને મંદિરોમાં ૧૦૦% શુદ્ધ સીંગતેલનાં દીવાઓનો પ્રકાશ પથરાશે. બાકી, અત્યારે તો….’સીંગતેલ ક્યાં?’

3 thoughts on “અભિવ્યક્તિ -૩૦-‘સીંગતેલ ક્યાં?’

  1. આપે કરેલું વર્ણન વાંચીને મોઢામાં પાણી આવી ગયું.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.