વીનું મર્ચન્ટ વાર્તા ,નિબંધ સ્પર્ધા -14-રશ્મી જાગીરદાર

રાત એક વાત અનેક!

અષાઢ શબ્દ સાથે આપણે જોડકું બનાવવું હોય તો સૌથી પહેલાં કયો શબ્દ યાદ આવે? આમ જોવા જઈએ તો અષાઢ સાથે મેઘ આવી શકે,વર્ષા આવી શકે,ઘટા આવી શકે, મેઘદૂત આવે, પણ બિલકુલ બંધ બેસતો શબ્દ એટલે મારી દ્રષ્ટીએ, કાલીદાસ. કાલીદાસે મેધદૂતની રચના ન કરી હોત, અષાઢસ્ય પ્રથમ દિવસે ન  લખ્યું હોત તો ? તો કદાચ અષાઢ માસ આટલો જાણીતો ના બન્યો હોત. ઘર ઘરમાં સૌનો માનીતો ન બન્યો હોત. જુઓને બીજા બધા આપણા ગુજરાતી મહિનાઓ -કારતક, માગશર, પોષ, મહા, એ બધાના તો ક્રમવાર નામ પણ આપણને કદાચ યાદ ના આવે. અને નવી પેઢીનાં અંગ્રેજી માધ્યમનાં બાળકો અને તેમનાં  માતાપિતા તો  કોઈ કારતક કે માગશર બોલે તો ઝટ પૂછશે,”વોટ ઈઝ ધેટ?”  કાલીદાસને લીધે અષાઢ મહિનો કદાચ જગતભરમાં જાણીતો થયો છે. કાલિદાસનું અતિ પ્રસિદ્ધ કાવ્ય, મેઘદૂત એક ઉંચી કક્ષાનું શૃંગારરસથી ભરપુર કાવ્ય છે. તેમાં સૌંદર્યરસનું પણ ભરપુર પાન કરાવ્યું છે. તેનું અનેક ભાષાઓમાં ભાષાંતર થયું હોવાથી તે લોકભોગ્ય પણ બન્યું છે. જ્યારે આપણે અષાઢની વાત કરીએ કે, અષાઢી મેઘલી રાતની વાત કરીએ ત્યારે, કાલિદાસ અને મેઘદૂત શબ્દો વગર તે અધુરી લાગે. બલ્કે કહોને કાલિદાસના ઉલ્લેખ વિના અષાઢની મેઘલી રાત વિષે લખવું શક્ય જ નથી અને યોગ્ય પણ નથી. કવિ, લેખકો અને સાહિત્યકારોનો સૌથી લાડકો મહિનો પણ અષાઢ જ છે. ભાગ્યે જ કોઈ કવિ કે લેખક હશે, જેણે પોતાની અસંખ્ય રચનાઓમાંથી એકેયમાં અષાઢનો ઉલ્લેખ ના કર્યો હોય. આપણે જ્યારે, અષાઢની વાત કરીએ, અષાઢી સાંજનાં મેઘા ડમ્મરની વાત કરીએ ત્યારે, આપણા વ્હાલા રાષ્ટ્રીય શાયર, ઝવેરચંદ મેઘાણીજીને યાદ ના કરીએ તે કેમ ચાલે ? તેઓશ્રીએ રચેલા અષાઢી લોકગીતથી આપણી ગુજરાતી ભાષાને, ગુજરાતને અને ગુજરાતીઓને દેશભરમાં ઓળખ મળીછે. એ શબ્દોથી  સમૃદ્ધ અને  સ્વરોથી સજ્જ, સુરીલું ગીત ગણગણવું ખુબ ગમે તેવું છે.અને વાંચીએ કે સંભાળીએ ત્યારે પણ એ અદ્ભુત રચના એટલી જ રમ્ય લાગે છે.આ રહ્યા એના સુંદર શબ્દો-
અંબર ગાજેને મેઘા ડમ્મર ગાજે,
અષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે.
ગરવા ગોવાળિયાના પાવા વાગે,
પાવા વાગે ને સુતી ગોપી જાગે…અષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે.

અષાઢી સાંજે ગરજી ગરજીને વરસતા વરસાદને વર્ણવવા કવિએ કેવા સુંદર શબ્દોને ગીતમાં અને પ્રાસમાં અદ્ભુત રીતે વાણી લીધા છે.

અષાઢનું આગમન ખુબ રંગીલું હોય છે.એટલું બધું કે આપણને એના ઓવારણાં લેવાનું મન થઇ જાય. સમગ્ર સૃષ્ટિ જાણે નવા વાઘા ઓઢીને તૈયાર થઇ જાય છે. આછી ભૂરાશ ધારણ કરીને કાયમ એક સરખું દેખાતું આકાશ પણ કેવા તાજા કપાસના ગોટાથી શણગાર્યું હોય, તેવા વાદળોના વાઘા ઓઢી લે છે. તો વળી જોત જોતામાં એ જ વાદળો,  શ્યામ, ઘનશ્યામ રંગ ધારણ કરીને ગાજવા માંડે. મને બરોબર યાદ છે, અમે નાના હતાં ત્યારે વાદળોના જોરદાર ગગડાટથી ડરીને લપાઈ જતાં અને પુછતાં,” આ શું  થાય છે?” ત્યારે ઘરનાં વડીલો કહેતાં, એ તો ડોશીમા આકાશમાં પથ્થર ગબડાવે છે! એનો અવાજ છે. આપણને કશું ના કરે. અને અમારું નાનકડું મન ડોશીમા અને તેમના પથ્થરની કલ્પનામાં એવું ગુંથાઈ જતું કે, ગડગડાટથી ડરવાનું ય ભૂલી જતાં! અને  એક નજરે આકાશમાં તાકી રહેતાં કદાચ અમને એ ડોશીમા કે એનો પથ્થર ક્યાંય દેખાય તો!  પણ એ તો દિવસ હોય ત્યારે!
અષાઢની મેઘલી રાતની તો વાત જ અનોખી. એ રાતનો નજારો તો અદ્ભુત પણ ખરો, આહ્લ્હાદક પણ ખરો અને સાચું કહું, તો થોડો બિહામણો પણ ખરો! હં. આભલે જલધરનાં ટોળા એવાં ઉમટે કે, ચાંદલિયો છુપાઈ જાય, ટીમટીમ કરતા અગણિત તારલા ય સંતાવા મથી રહે. અને અવની ય  જાણે અંધાર ઓઢીને છુપાવાની ચેષ્ઠા કરે!  આ ટાણે દિવસ દરમ્યાન રાહ જોઇને વરસાદની રાહ તાકી રહેલા મોરલા થનગની ઉઠે, ગહેકવાની ક્રિયા આરંભે, પોતાનાં ખુબસુરત, રંગીન, પીંછા ફેલાવીને કળા કરે,  થનગાટ કરે. અને ત્યારે ધરતીના જાયા સૌ સમજી જાય કે  હવે મેઘાના આવવાનાં એંધાણ થયાં. તે સાથે જ રૂ જેવાં શ્વેત વાદળો ય ધીમે ધીમે શ્યામ રંગ ધારણ કરી લે.અને કાળા ડીબાંગ સ્વરૂપમાં પરિવર્તિત થયેલાં એ  વાદળોની વચ્ચે જ્યારે પૂર્ણ પ્રકાશિત વીજળીનો ચમકાર થાય, નભના કપાળે આપોઆપ જ તેજ લીસોટો તણાઈ જાય ત્યારે ખરેખર લાગે કે, બસ હમણાં જ વરસાદ તૂટી પડશે! પણ આતો ભાઈ વરસાદ! વરસે તો કદીક મોતી-સેર બનીને હળવે હળવે વરસે. તો વળી ક્યારેક મુશળધાર બનીને ઝડી વરસાવે! તો ક્યારેક વાવાઝોડું લઈને  ધુંઆધાર વરસે.
આવી જુદી જુદી ઘટનાઓને આપણું મન પોતાની સ્થિતિ-હાલત મુજબ  જુદી જુદી રીતે સાંકળે. કોઈ દુખિયારી કે વિરહિણીનું મન એવી ભાવનાઓથી રંગાયેલું હોય છે કે  આભ અને અવનીને જોડતી, વર્ષાની સેરને- એની જલધારને પણ તે  અંબરનાં  આંસુ રૂપે જોશે. અવનીએ ઓઢેલા અંધારપટને પોતાના જીવનમાં વ્યાપેલા અંધકાર સાથે સરખાવશે. અને નિરાશામાં ગરકાવ થઈને પોતાના જીવનને કદીય પૂરી ના થનારી રાત, અરે જેનું કોઈ સવાર નથી તેવી કારમી રાત ગણીને ગમગીન બની રહેશે.  આ  એજ ક્ષણો હોય છે જે વ્યક્તિને આપઘાત કરવા પ્રેરે છે.જો આવી નકારાત્મકતા માહોલમાં સંપૂર્ણપણે છવાઈ જાય તો ચોક્કસ કોઈ અઘટિત ઘટના ઘટી જાય.
એ જ મેઘલી રાત, એ જ ગોરંભાયેલું ગગન, એ જ વાદળના ચારણે ચળાઈને ચમકતા તારલા, એ જ અવનીએ ઓઢેલી અંધાર પટની ઓઢણી અને એ જ ચાંદલીયો. પણ જ્યાં જોનાર બદલાય, જોનારની દ્રષ્ટિ બદલાય, ત્યાં વાત કંઈ જુદી જ બની જાય. જેનું મન ખુશ હશે તેને આ જ માહોલ આનંદપ્રદ અને અતિ રમણીય લાગશે. પોતાની પ્રિયતમાને ઝંખી રહેલા કોઈ પ્રેમીને તેમાં કાલિદાસના મેઘ રૂપી દૂતના દર્શન થશે અને તે મલકાઈ ઉઠશે. પોતાનાં પરદેસી પીયુની રાહ જોઈ રહેલી નવોઢાને એ રાત એવી મસ્ત-મદહોશ કરનારી લાગશે કે, એને હૈયે હરખની હેલી  છલકાઈ ઉઠશે. તો કોઈ મનના માણીગરનાં સપનાં જોતી અલ્લડ યોવનાને એ રાત પ્રથમ મિલનનાં ઈજન સમી લાગશે. કોઈ પ્રેમી યુગલને આ આખો માહોલ પ્રેમમાં પાગલ થઈને, લાજને નેવે મુકીને એકબીજામાં ખોવાઈ જવાની ઉત્કંઠા જગાડશે . આમ અષાઢી મેઘલી રાત કોઈ માટે શીતળ જળ બનીને તરસ છીપાવનારી બની રહે છે  તો  કોઈ માટે ચારે બાજુ વરસતા પાણી વચ્ચે પણ તરસ્યા રહેવાની સજા રૂપ  બની રહે છે. એવું કેમ હશે?
શું અષાઢની મેઘલી રાત પાસે, કોઈને સુખનું વરદાન આપવાની કોઈ અલૌકિક શક્તિ હશે? કે પછી કોઈને દુઃખી થવાનો શ્રાપ આપવાની આસુરી શક્તિ હશે? લાગે છે તો એવું જ નહિ? કારણ કે એ જ અષાઢી મેઘલી રાતનો માહોલ છે જેમાં ભીનું આકાશ,ભીની ધરતી, ભીની જળધારા, ભીની હવા,ભીની માટી, ભીનું તન, ભીનું મન,અને ભીની ચાદર ઓઢીને ઉભેલી વનરાજી. આ બધું ય હોય તો એનું એજ, કિન્તુ એ  કોઈને સુંદરતા બક્ષે, કોઈને ખુશી આપે, કોઈને ઉત્સાહ અને ઉન્માદ બક્ષે, કોઈને મિલનની સોગાત બક્ષે તો કોઈને વિરહની મીઠી આગમાં તડપાવે! આવી  બધી સુખદ ઘટનાઓ પ્રાપ્ત કરનાર સદભાગી તો એ  મઝાના માહોલમાં  રમમાણ બનીને મહાલે. સુખ સાગરમાં હિલોળા લે. અને એને પોતાના જીવનની યાદગાર પળોમાં સમાવી લે. પરંતુ  એ જ અષાઢી મેઘલી રાત કોઈને માટે કેવી કારમી બની જતી હશે! જેણે પોતાનું કોઈ સ્વજન ગુમાવ્યું હોય, પોતાનાં કોઈ વ્હાલસોયા સ્વજનને  ગંભીર માંદગી હોય, કોઈને પોતાના કારોબારમાં જબરજસ્ત મોટું નુકશાન થયું હોય, ક્યાંક જોરદાર હાર મળી હોય, જીવનમાં ક્યાંક અસફળતાનો સામનો થયો હોય.
તો શું આપણે  એમ માની  લેવું કે, સુખ અને દુઃખ જો ક્યાંય  હોય તો એ આપણી અંદર જ છે.  આપણા મનમાં જ છે. ખરેખર તો, કોઈ માહોલની, કોઈ રાતની, કોઈ વાતની,કોઈ વ્યક્તિની કે કોઈ પ્રસંગની હેસિયત એટલી બધી  હોતી જ નથી,  જે તમારા મનને દુઃખી  કરી શકે! કે પછી સુખી કરી શકે! હા તમને સુખી કરનાર,  જો કોઈ હોય તો તે માત્ર અને માત્ર,તમે જ છો, ખુદ તમે જ છો. તમે ખુદમાં વિશ્વાસ કરો  મને નથી લાગતું, કે આપણી ઈચ્છા વગર કોઈ ગમગીની આપણા મન પર છવાઈ જાય. અષાઢની મેઘલી રાત વિષે એક વાત મારે ખાસ કરવી છે. આવી મેઘલી રાત હોય, અમાસનો કે તેની આસપાસનો અંધારિયો દિવસ હોય.એવામાં કોઈ મુસાફરીએ નીકળે. પછી ભલે એ મોંઘી દાટ ફેરારી કારમાં નીકળે, ઘોડાગાડીમાં નીકળે, રિક્ષામાં  નીકળે કે પછી પગપાળા.એ મુસાફર રસ્તામાં જ હોય ને રાત પડી જાય. ચારે તરફ અમાસનું અંધારું, નભને ઢાંકતા કાળા ડીબાંગ વાદળનો અંધકાર, ઘનઘોર ઘટાના બિહામણા ઓછાયા, ધોધમાર -મુશળધારે વરસતો વાયરા સભર વરસાદ અને દુર દુર રડતાં કૂતરાનો ભય સૂચક અવાજ. આવામાં રસ્તા પર બીજું કોઈ ના હોય! ત્યારે? ત્યારે શું? અચાનક મુસાફર પોતાની ઝડપ બમણી કરી દેશે. એને એ માહોલમાંથી, એ વાતાવરણમાંથી ભાગવું છે – છૂટવું છે!  ડરના માર્યાં જ તો! અને પછી તો આપણા જ પગલાનો અવાજ પણ આપણને ડરાવશે.અને પેલો પગપાળો ચાલનારો બિચારો મુઠ્ઠી વાળીને દોડશે! પણ પેલી ફરારી કે બીજું વાહન?  એ ભગાવશે બે ફામ! આમ અષાઢની મેઘલી રાત ડરામણી તો બની જ રહેશે પણ ગોઝારા અકસ્માતનું કારણ પણ બની શકે.પણ ના, આપણે એવી રીતે ડરને  આપણા દિલ કે દિમાગ પર હાવી નથી થવા દેવાનો. ડર લાગે તો ગાના ગા. એ મુજબ આપણા અનેક કવિઓએ રચેલ અષાઢી સાંજના ગીતો, અષાઢી મેઘલી રાતના ગીતો ગાઈને ડરને અને નકારાત્મકતાને ભગાડી દેવાના છે. અને એ અષાઢ, એ મેઘલી રાત અને એમાં સર્જાયેલા મેઘા ડમ્મરના સુભગ, ત્રિવેણી સંગમને માણતાં માણતાં આપણી જીવન સફરને સરળ બનાવી પાર કરવાની છે.

About Pragnaji

Personal Links http://pragnaji.wordpress.com/ https://shabdonusarjan.wordpress.com/ http://gujaratidaglo.wordpress.com/
This entry was posted in અષાઢની મેઘલી રાત, વિનુ મરચંટ વાર્તા સ્પર્ધા and tagged , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

1 Response to વીનું મર્ચન્ટ વાર્તા ,નિબંધ સ્પર્ધા -14-રશ્મી જાગીરદાર

  1. tarulata says:

    saro nibdh che.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s