વીનું મર્ચન્ટ વાર્તા નિબંધ સ્પર્ધા -૧૩-કલ્પના રઘુ -ઇનામ વિજેતા -2

અષાઢની મેઘલી રાત

‘એક બંગલા બને ન્યારા … ‘ રેડિયામાં આવતા આ ગીતનાં શબ્દો સાંભળતા અર્ધચેતન અવસ્થામાં કાચની મોટી બારી પાસે મારી પથારીમાં પડેલી હું સફાળી જાગી ગઇ … અને સાડલાનો છેડો સરખો કરતાં પરાણે બેઠી થઇ. ૭૫ વર્ષની આ રૂપાળી કાયા પર નજર કરી લાકડીના ટેકે રસોડામાં જઇ પાણીયારે માટલામાંથી પ્યાલો પાણી પીધું. મારું અર્ધજાગૃત મન હવે પૂરું જાગી ચૂક્યું હતું. ઘરમાં કોઇજ ન હતું. હું અને માત્ર હું અને મારા પ્રોફેસર! હુ જાણું છું કે એ ક્યાંક મારી આસપાસ છે. મને જોઇ રહ્યાં છે. ‘પણ પ્રોફેસર હું તમારી જ શિષ્યા. આમ હાથતાળી આપીને ચાલ્યા જાઓ … હજુ સોળ દિવસ થયાં છે, તમારે ગયે! થોડું જ છેટુ છે. ગુરુ કરતાં આ ચેલી સવાઇ નીકળશે. જોજો હું આ આવી … ‘

અને … પાંપણે આસુંઓના તોરણ સજાવી ભગવાનનાં પાઠની ચોપડીઓની થેલી લઇને હેમાબેન હિંચકે બેઠાં. તકીયે અઢેલીને જાતને હળવી કરી. અષાઢી મેઘનાં ગડગડાટમાં અને વીજળીના કડાકામાં હિંચકાનો કિચૂડ કિચૂડ અવાજ સંભળાતો બંધ થયો. ભૂતકાળનો ભૂતાવળ ઘેરી વળ્યો. ત્રણ મહિના પહેલાં અમેરીકાથી અમદાવાદ, દસ વર્ષે આવ્યાં હતા. કેવો સુંદર પરીવાર હતો?! અમે બે, અમારાં બે. બેમાંથી ચાર અને સાસુ સસરા. ચાર બેડરૂમનો આ બંગલો કલશોર કરતો હતો. મહેમાનોની અવરજવર પણ ભારે રહેતી. ‘અતિથિ દેવો ભવઃ’ મારા ઘરના સંસ્કાર હતાં. લગ્નજીવનનાં આટલાં વર્ષો સડસડાટ પસાર થઇ ગયાં. રોહન અને આર્યા, અમારા માળાનાં બે પંખીઓ જોતજોતાંમાં અમેરીકા ઊડી ગયાં. બા-બાપુજી પણ સ્વર્ગે સિધાવ્યા. બંગલો સૂનો પડી ગયો. પ્રોફેસર પણ રિટાયર્ડ થઇ ગયાં. કહે, ‘ચાલને, રોહન અને રાહી, આટલું બધું કહે છે તો ત્યાં જઇને રહીએ. અહીં આપણે બે એકલાંજ છીએ. ત્યાં બાળકો સાથે પાછલી જીન્દગીમાં મજા આવશે!’ મેં મજાક કરી, ‘કેમ? જ્યારે કોલેજમાં મને ભણાવતા હતા ત્યારે તો આપણે બન્ને એકબીજામાં ખોવાઇ જતા અને ફોન પર પણ આખી રાત વાત કરતાં. સવાર ક્યારે પડતી, ખબર જ નહોતી પડતી. ભગવાને હવે આપણને અહીં એકલા રહેવાનો સમય આપ્યો છે ત્યારે તમારે બાળકો સાથે રહેવું છે? આખી જીન્દગી મેં બધા માટે જાત ઘસી. આપણાં લવ-મેરેજ હતાં તો પણ. અને હવે આપણે બન્ને, આપણા માટે જીવીએ. શું કહો છો, પ્રોફેસર?’

જવાબમાં આર્યાનો અમેરીકાથી ફોન આવ્યો. ‘મારાં માટે તો તમે અમેરીકા ના રહ્યાં પણ રોહન, રાહી અને નાની રીતુ માટે તો આવો!’ એની પહેલી વર્ષગાંઠ ધામધૂમથી ઉજવવાની છે.’ પછી તો રોહન અને રાહીનાં આગ્રહથી બિસ્તરાં-પોટલા લઇ, ઘરને તાળા વાસી બન્ને, અમેરીકા ઉપડી ગયાં.

દીકરીનું બેબી સીટીંગ, ઘરની સંભાળ, રસોઇ, લોન્ડ્રી, બધું જ ધીમે ધીમે મેં અને પ્રોફેસરે સંભાળી લીધું. દસ વર્ષ થવાં આવ્યાં. અનેક તડકા છાંયડા જોયા. મા અને સાસુના સંસ્કારે દીકરીને ઘેર ના રહ્યાં પણ દીકરાનું ઘર પોતાનું ગણીને પરોવાયા. ક્યારેક મનને ક્લેશ થાય. ઘર છે એટલે વાસણ ખખડે પણ ખરા! પણ કર્મનાં ફળ માનીને હું અને પ્રોફેસર, એકબીજાને સાંત્વન આપીએ અને બને તો બનેલી ઘટનાને નજરઅંદાજ કરીને, હશે! ચાલ્યાં કરે કહીને હળવી બનાવીએ. પ્રોફેસરને ૮૨ અને મને ૭૫ થવાં આવ્યાં. હવે શરીર પણ સાથ નહોતું આપતું. કામ કરવાની ઝડપ પણ ઘટી ગઇ હતી. યાદશક્તિ નબળી થતી જતી. દવા લેવાનુ ભૂલાઇ જતું તો ક્યારેક હાથમાંથી વસ્તુ પડી જતી. રોહન, રાહી અને રીતુ સાથે તો ક્યારેક મારી દીકરીનાં પરિવાર સાથે આનંદમાં દિવસો જતાં. પરંતુ સુખ ક્યાં ઝાઝુ ટકે છે?

એક દિવસ રોહને કહ્યું, ‘મમ્મી-પપ્પા, હવે તમે બેનનાં ઘરે રહો તો કેવું? રાહીનાં મમ્મી-પપ્પા અહીં રહેવા માંગે છે. તેમને દીકરા સાથે નથી ફાવતુ અને આમેય માને દીકરી સાથે વધુ ફાવે!’ ઓચિંતા આ ધડાકાથી મારું અને પ્રોફેસરનું મનોજગત ધ્રુજી ઊઠયું. પ્રોફેસરને ક્યારેક તબીયતનાં પ્રશ્નો રહેતાં. તરતજ મેં વાતને હાથમાં લેતાં કહ્યું, ‘જરૂર બેટા! એમાં કંઇજ ખોટું નથી. દીકરીને ઘેર ના રહેવાય એ તો જુનવાણી વિચાર કહેવાય. પરંતુ અમે હવે અહીં રહીને મોર્ડન બની ગયા છીએ અને આર્યાનું ઘર અહીંથી નજીક તો છે! શું ફેર પડે છે, અહીં રહીએ કે ત્યાં? પરંતુ તે પહેલાં અમે અમદાવાદ જઇ આવીએ.’

બીજે જ દિવસે ત્રણ મહીનાની રીટર્ન ટીકીટ કઢાવીને અમે અમદાવાદ આવ્યાં. આર્યાની બહેનપણી મીતીએ ઘરને સાફ કરાવીને બધી વ્યવસ્થા કરી હતી. કામવાળી છોકરી સોનુ પણ અમારા માટે રાખી હતી. આંગણાંમાં છોડ વગરનાં કૂંડા હતાં. તુલસી ક્યારો સૂકાઇ ગયો હતો. બાગ વેરાન થઇ ગયો હતો. એકા હાશ! સાથે હું અને પ્રોફેસર હિંચકે બેઠાં. પ્રોફેસર કહે, ‘હેમુ, ગમે તેમ તોય આ આપણું ઘર! તારી બહુ ઇચ્છા હતીને કે બન્નેએ એકલાં રહેવું છે, માટે જ ભગવાને આ દિવસ આપ્યો.’ મેં કહ્યું, ‘પ્રોફેસર, હવે નામ ના લેતાં, અમેરીકાનું. હવે તો જેટલું જીવશું, સાથે જીવશું અને મરશું પણ સાથે. મારે જીવનમાં ક્ષણોને જીવવી છે.’

મીતી આવે છે અને ખૂટતું કરતુ આપી જાય છે. નવરાશનાં સમયે દીકરીની જેમ અમારી સંભાળ રાખે છે. હું તેની સાથે મારાં દિલની બધીજ વાતો કરું છું. તે કહેતી, ‘માસી, તમને નથી લાગતું કે રોહન અને રાહીએ આ ખોટું … ‘ અને મીતીના મોં પર હાથ મૂકીને હેમુબેન વાતને ત્યાંજ અટકાવી દે છે. પ્રોફેસર પણ આજ રીતે રહે છે. સવાર-સાંજ પાઠ-પૂજા, મિત્રોને મળવાનું, ટી. વી. જોવાનું. પ્રોફેસરની દવાનું ધ્યાન, તેમને ભાવતુ ભોજન બનાવવું અને તેમની આગળ પાછળ રહીને દરેક પ્રવૃત્તિઓ કરવી એ હેમાબેનનું જીવન બની ગયું.

અચાનક એક દિવસ, સીનીયરોના સત્સંગમાંથી આવ્યા બાદ, પ્રોફેસરે કહ્યું, ‘ચાલને હેમુ, આપણે આપણાં મૃત્યુનું રીહર્સલ કરીએ!’ હેમાબેન ધ્રૂજી ઉઠ્યાં. ‘હું રહ્યો પ્રોફેસર, આખી જીન્દગી તને શીખવાડતો આવ્યો છું. મારું ધ્યાન તુ રાખે છે. હું તારા પછી જઉં તો પ્રશ્ન જ નથી. પરંતુ પહેલાં જઉં તો તારે શું કરવાનું એ તો તને ખબર હોવી જોઇએ.’ પ્રોફેસરે બેન્ક એકાઉન્ટ, લોકર વિષે, મકાનનાં કાગળો, બીજી એફ. ડી.નાં પેપર્સ અને વીલ વિષે, બધીજ માહિતિ આપી. લોકરની ચાવીઓની જગ્યા બતાવી. પાવર ઓફ એટર્ની અને બીજા કાગળોમાં અને થોડાં કોરા કાગળોમાં સહીઓ કરી અને કરાવી. ત્યારબાદ, નોમીનેશન વિષે માહિતગાર કરી, મોબાઇલની બધી એપ શીખવાડી. મારી અને એમની બધી દવાઓનુ લીસ્ટ અને દવાઓ કેવી રીતે લેવાની તે જણાવ્યું. ડૉક્ટરોનાં અને બધી એજન્સીઓનાં, સગા-સંબંધી, મિત્રોનાં ફોન નંબરની ડાયરી અપડેટ કરાવી. મરણ પછી ડેથ-સર્ટીફીકેટ અને અન્ય દસ્તાવેજનું સમજાવ્યું. આ તમામ બાબતો લખેલો એક ચોપડો તૈયાર કર્યો. તે હું જ્યાં પણ રહું, મારી સાથે રાખવા જણાવ્યું. દરેક સાથેની લેણા-દેણી તેમજ બીલો ચૂક્તે કર્યાં.

રથયાત્રાનો દિવસ આવ્યો. આ દિવસે અમારો સવારે જગન્નાથજીના મંદિરે જવાનો નિયમ. રથયાત્રા નીકળતાં પહેલાં દર્શન કરી લઇએ. વહેલી પરોઢે અમારી બાંધેલી રીક્ષાવાળા કરશનભાઇને બોલાવ્યા હતા. તેમાં બેસીને દર્શન કરવા ગયા. ત્યાં ઘણું દાન કર્યુ. ગાયને ઘાસ ખવડાવ્યું અને મને કહે, ‘મરણ પાછળ ગાયનું દાન કરવું સારૂં.‘ કોથળીમાં ગૌમૂત્ર અને છાણ લીધું. ઘરે આવ્યા. આજે માલપૂડા, ગાંઠીયા, મગ, જાંબૂનો પ્રસાદ ખાધો હતો તેથી સોનુને રસોઇ બનાવવાની ના પાડી હતી. શાંતિથી બપોરે સૂઇ ગયા. સોનુ પણ રથયાત્રા જોવા ગઇ. અમે બન્ને શાંતિથી સંધ્યાટાણે ઉઠ્યા પણ કોણ જાણે આજ જીવને જંપ નહોતો.

પ્રોફેસર કહે, ‘સંધ્યાકાળ થઇ ગઇ છે. મૃત્યુના રીહર્સલનો છેલ્લો પાઠ આજે બતાવી દઉ. દિવસ સારો છે. અષાઢ સુદ બીજ, રથયાત્રા. વરસાદ પણ રથને પલાળીને અટકવાનુ નામ નથી લેતો. ઘરમાં કોઇ નથી તો ચાલને તને સમજાવી દઉં. એમ કહીને પ્રોફેસરે દિવાનખંડમાં ઉત્તર-દક્ષિણ છાણનો ચોકો કર્યો. ઉપર જવ-તલ, તુલસીની સળીઓ નાંખી અને હસતા હસતા ઉપર સૂઇ ગયા. મને કહે, ‘આ મારા કપડા તો કોરાજ છે. અને હા, તુ અમેરીકાથી લાવે છે, લઇ જાય છે એ આપણાં બન્નેના નવા કપડાના, સોનાની કરચ, તુલસીની માળા, તારો સુહાગણનો શણગાર, એ પોટલાં તો તૈયારજ છે ને? ચાલ હવે જો મારા મોઢામાં તુલસી પત્ર મુકવાનું અને ગંગાજળ તો પૂજામાં છે જ. અને હા … ‘

બસ, ત્યાં તો વિજળીના કડાકા સાથે લાઇટો જતી રહી અને મને કહ્યું, ‘બાજુની રૂમમાં ભગવાન પાસે હમણાં દિવો કર્યો હતો તે લઇ આવ તો કંઇ દેખાય.’ હું દિવો લઇને આવી દિવાનાં પ્રકાશમાં મને હાથ જોડીને જ્ય શ્રીકૃષ્ણ કહ્યું અને બસ … હું જમીન પર બેસી ગઇ. મુશળધાર વરસાદ, એમની બીડાયેલી આંખો જોઇ મેં પોક મૂકી, ‘પ્રોફેસર, આમ મને એકલીને મૂકીને જશો એ નહીં ચાલે … અને હું એમની છાતી પર ફસડાઇ પડી. મારો સંસાર-દીપ બૂઝાઇ ગયો. હું બેહોશ બની ગઇ.

મીતી ફોન કરતી. ફોન ના ઉપડતાં, ટોર્ચ લઇને ઘરે આવી. બીજી ચાવીથી તેણે લોક ખોલ્યું. કંઇ ન સમજાતા, પડોશીઓને ભેગા કર્યા. ડૉક્ટર બોલાવ્યા. ડૉક્ટરે ઇન્જેકશન આપી મને સ્વસ્થ કરી. હું ભાનમાં આવી. પ્રોફેસરે ભણાવેલા પાઠ મુજબ હવે મારે કાર્ય કરવાનું હતું. મારું બહારનુ શરીર કામ કરતુ રહ્યુ. મન અંદર તરફ! મારી આંખો આસપાસ મારા પતિને શોધી રહી હતી. બે દિવસમાં અમેરીકાથી દીકરા-દીકરી પરિવાર સાથે આવી ગયાં. તેમના શરીરને તેમનાં કહ્યાં પ્રમાણે સજાવીને ચિતા ભેગુ કર્યુ. દીકરા દ્વારા અંતિમ એવા અગ્નિસંસ્કાર થયા. હું રિવાજો પ્રમાણે લૌકિક ક્રિયાઓ કરતી રહી. પરંતુ મારો માંહ્યલો મરી રહ્યો હતો. ૧૩ દિવસ પરિવારમાં સૌ સાથે રહ્યા. રોકકળ, ભજન, ભોજન, વિધિ બધું પરવારીને સૌ સૌના ઘેર ગયા. પંખી ઉડી ગયા પરદેશ પણ મોટે ગામ જવા સૂતેલા એ મારી આસપાસ મારા વિચારોમાં જીવતા રહ્યા.

આજે ૧૬મો દિવસ છે. વીલની, બેન્કની તમામ વિધિ પતાવીને શાંતિથી હું બેઠી છું. મારે પતિ સાથે ક્ષણોના મહેલમાં જીવવુ હતુ પરંતુ નસીબે દરવાજો બંધ કરી દીધો. સંધ્યાકાળનો દીવો કર્યો. એવીજ અષાઢી મેઘલી રાત. ચારે બાજુ પ્રોફેસરની શીખ સંભળાય છે. પ્રોફેસર માટે ગાય આપી હતી. મને થયું વૈતરણી નદી તરીને તેમના સુધી પહોંચવા માટે મારે પણ ગૌદાન કરવુ પડશે. લાવને હું મીતીને ફોન કરીને આ વાત કરું. મેં ફોન જોડયો. ‘મીતી, બેટા, મારે કાલે ગૌદાન કરવું છે. તુ આવીશને? આજે મને કંઇ મજા નથી. પણ ચિંતા ના કરીશ. મારે વિષ્ણુસહસ્ત્રના પાઠ કરવા છે. એ સંપૂટ પૂરો થાય પછી જ હું સૂઇ જઇશ. બાય બેટા. ગુડ નાઇટ. જય શ્રીકૃષ્ણ.’

હેમાબેન હિંચકા ઉપર તકિયો અઢેલી પાઠ કરવા બેઠા. હેમાબેનના ફોને મીતીને ઉંઘવા ના દીધી. છેવટે વરસાદી રાતે તે અને તેનો પતિ, હેમાબેનને ઘેર આવ્યાં. ડોરબેલનો જવાબ ના મળતાં, બારણુ ખોલીને અંદર આવ્યાં. ઓરડો ધૂપથી સુગંધિત હતો. દિવાનખંડમાં હિંચકા પર તકિયાને અઢેલીને હેમાબેન બેઠા હતા. વિષ્ણુસહસ્ત્રની ચોપડી નીચે પડેલી. આંખ પર ચશ્મા પડુ પડુ થતા હતા. માળા પડી ગઇ હતી. બાજુમાં ચિઠ્ઠી અને ચાવીનો ઝુમખો હતો. લખ્યું હતું, ‘મારું દેહદાન કરજો. કોઇ શોક ના કરતા. હા, ગાયનું દાન કરજો. પ્રોફેસર મારી રાહ જુએ છે. અમેરીકાથી કોઇ દોડાદોડ કરીને ના આવતા. ત્યાં સુધી મીતી સંભાળશે. બધું જ ચોપડામાં લખ્યું છે, જે કબાટમાં છે.’ મોટા કડાકા સાથે જાણે ઘર પર વિજળી પડી! એક ચિર સ્તબ્ધતા છવાઇ ગઇ …!!!

11 thoughts on “વીનું મર્ચન્ટ વાર્તા નિબંધ સ્પર્ધા -૧૩-કલ્પના રઘુ -ઇનામ વિજેતા -2

  1. વાર્તા ખૂબ સરસ. પણ અષાઢી થીમ ફકત એક વાક્ય કે એક ઘટના પૂરતી જ રહી શકી. મારો મત ફકત

    Like

  2. વાર્તા ખૂબ સરસ હાર્દિક મંગલકારી શુભેચ્છાઓ પાઠવેલ છે ગુજરાતી ભાષા વિશ્વમો એક અનોખી પ્રતિભા ગોરવ સહીત જોવા મળતી હોય છે. પ્રગતિના સોપાનો હાંસોલ કરતા રહો એવી હાર્દિક શુભેચ્છા

    સ્નેહાધીન: નરેન્દ્રભાઈ વિઠ્ઠલભાઈ પાઠક
    કમિશનર, હુમન રિલેશન કમીશન, કમિશનર, જસ્ટિસ રીવ્યુ કમીશન, કમિશનર, જેલ કમીશન
    કમિશનર, કોન્સિલ ઓંન ઇકવલ એમ્પ્લોયમેન્ટ ઓંપોરનુચી,
    કમિશનર, હાઉસિંગ એન્ડ હુમન સર્વિસીસ કમીશન, કમિશનર, લાઈબ્રેરી કમીશન,
    યુનાઈટેડ સ્ટેટસ ઓફ અમેરિકા, સનીવેલ કેલીફોર્નિયા (કરમસદ ગામ નિવાસી)

    Like

  3. સંવેદના થી ભરપુર વાર્તા વાંચતાં આખુ ચિત્ર નજર સમક્ષ ખડુ થઈ ગયુ

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s