ઉત્સવ કોઈ-સપના વિજાપુરા

છાતીમાં ધબકાર કે તાંડવ કોઈ!
કે પછી છે દર્દનો ઉત્સવ કોઈ?
પાસ ફરકે શી રીતે કલરવ કોઈ?
ટોડલે બેઠી હતી અવઢવ કોઈ
ઓઢવા ચાદર નથી, સપનું તો છે
સ્વપ્નમાં લહેરાય છે પાલવ કોઈ
રાહમાં જે પણ મળ્યાં ઉષ્મા લઈ!
એમની ભીતર હશે શું દવ કોઈ?
છેક ઊંડે ઘર કરી ગઈ વેદના
ના કશે પગલાં, કશો પગરવ કોઈ
બોર દઈ, કલ્લી કઢાવી આખરે
સમજણો દઈ, લઈ ગયું શૈશવ કોઈ
જ્યાં પળેપળ હોશ છિનવે છે દિવસ
રાત ત્યારે શું ધરે આસવ કોઈ!
પગ ચડાવી અંતે બેઠા સારથિ
પારધી કોઈ અને યાદવ કોઈ
રઈશ મનીઆર
કવિ શ્રી રઈશ મનીયાર એક કવિ, ગઝલકાર નાટ્યકાર છે. અને સાહિત્યના લગભગ દરેક શ્રેત્રમાં પોતાનો હાથ અજમાવ્યો છે ને સફળ રહ્યા છે. દેશ વિદેશમા મશહૂર થયેલા કવિ શ્રી રઈશ મનીયારની આ ગઝલ જ્યારે વાંચવાનો મોકો મળ્યો ત્યારે પ્રથમ જ વાર વાંચતા આફરીન નીકળી ગયું સરળ ભાષામાં અને સરળ રદીફ અને કાફીયા લઈ આ ગઝલ ખૂબ ચોટદાર બની છે. મત્લામાં કવિ કહે છે કે આ હ્ર્દયની ધડકન છે કે તાંડવ!!જ્યારે દિલમાં દર્દ હોય તો એને ઉત્સવ કહેવાવાળા કવિ હ્ર્દયની ધડકનમાં ચાલતા તાંડવને દર્દનો ઉત્સવ કહે છે. જે હ્ર્દયમાં દર્દ નથી એ હ્ર્દયમાં ઉત્સવ નથી! દર્દ પણ હ્ર્દયમાં તાંડવ મચાવે છે. જિંદગીમાં ઘણાં મોકા આવતા હોય છે જેમાં માણસ પોતાની સફળતાની સીડી ચડી શકતો હોય છે પણ ઢચુપચુ કે અચોક્કસપણું માણસને નિર્ણય લેવામાં વિટંબણા નાખે છે એટલે કલરવ તો તમારા સુધી પહોંચવા માગે છે પણ આ ટોડલે બેઠેલી અવઢવ કલરવ કાન સુધી પહોંચવા નથી દેતી. ઓઢવા ચાદર નથી પણ સપનું તો છે. આ દરેક ગરીબ વ્યકતિની વાત છે જેની પાસે ઓઢવા ચાદર નથી પણ આંખોમાં સપનાં ઘણાં છે અને સપનાં માં લહેરાતો પાલવ પણ છે.ખૂબ ચોટદાર શેર!! અહીં દરેક્ના હ્ર્દયમાં દાવાનળ છે..કવિ કલ્પના કરે છે કે જે કોઈ રસ્તામાં મળ્યું તે ઉષ્મા લઈ હતુ. શું એ લોકોનાં હ્રદયમં દવ હશે? “તુમ ઇતના જો મુસ્કુરા રહે હો, ક્યાં ગમ હૈ જીસે છૂપા રહે હો.” વેદના છેક ઊંડે હ્ર્દયમાં ઘર કરી ગઈ!! વેદના હ્ર્દયમાં ક્યારે ઊતરી જાય અને ઘર કરી જાય એ કયાં ખબર પડે છે? એ તો નિશાન કે પગલાં કશું છોડતી નથી બસ અને જ્યારે વેદનાનો કાંટો હ્ર્દયમાં વાગે છે ત્યારે પણ ક્યાં હ્ર્દયને એનો પગરવ સંભળાય છે! બોર દઈ, કલ્લી કઢાવી કોઈ નાની વસ્તુ આપી મોટી વસ્તુ લઈ લેવી!! સમજણો આપી બાળપણ લઈ લીધુ!! “યહ દોલત ભી લે લો યહ શોહરત ભી લે લો ભલે છીન લો મુજસે મેરી જવાની, મગર મુજકો લોટા દો વોહ કાગઝકી કશ્તી વોહ બારિશકા પાની!” મને લાગે છે દરેકની આવી લાગણી હશે!! દિવસ જ જ્યારે બેખુદ હોય ત્યારે રાતમાં પછી કોણ શરાબ ધરે?
સારથીનું કામ સતત રથને સહીસલામત આગળ ધપાવવાનું છે અને એ સારથી પાછા માધવ ખુદ હોય તો તો પછી પૂછવું જ શું! આ શેરની બારિકી પર તો દોનો જહાં કુરબાન! કૃષ્ણ જેવા રથને હાંકીને સતત ગતિરત રહેવાને બદલે જ્યારે પગ પગ પર પગ ચઢાવીને બેસી જાય ત્યારે ઈશાવાસ્યવૃત્તિની પરાકાષ્ઠા જ હોય અને એક યુગ આથમતો હોય કારણ કે નારાયણ કૃષ્ણ માટે અગતિગમન એટલે જ જીવંતતાનો અંત છે. માધવ કદી મરે નહીં. કૃષ્ણમાં સ્થિર થવું કે સ્થિતપ્રજ્ઞ થવું અને કૃષ્ણનું સ્થિર થઈ જવું એ બે પરિસ્થિતિના વ્યાપ અને એનો વિરોધાભાસ અદભૂત સૂક્ષમતાથી આ મક્તામાં બતાવ્યો છે! યાદવાસ્થળીને એક અંતિમ નિર્વિકારતાથી નીહાળતાં માધવ ગતિશૂન્ય થઈ પગ પર પગ ચઢાવીને બેસે, પારધિ એમના પગના પદમને હરણ સમજી તીર મારે, એની સાથે યાદવાસ્થળીમાં રત યાદવોનો વિનાશ પણ નિશ્ચિત બને! કૃષ્ણ કદી મરી ન શકે, માત્ર અગતિમાં સરી શકે! એક અદભૂત “બહ્માસ્મિ”ના ઉર્ધ્વાગમન પર કવિ લઈ જાય છે, જેના પછી અક્ષરો અર્થહીન બની જાય છે! આ એક મક્તાથી શાયરે અહીં સંપૂર્ણ ભગવતપુરાણનો અર્ક આલેખ્યો છે. શતશત નમન આ શાયરને!
સપના વિજાપુરા

3 thoughts on “ઉત્સવ કોઈ-સપના વિજાપુરા

  1. બહુ સરસ રસાસ્વાદ કરાવ્યો છે. સપનાબહેન પોતે સારી ગઝલો લખે છે, એટલે બીજા સક્ષમ ગઝલકારને સમજી શકે.

    Like

  2. સંપૂર્ણ રસાસ્વાદ બહુ જ સરસ છે, પણ ખાસ કરીને “પગ ચડાવી અંતે બેઠા સારથિ
    પારધી કોઈ અને યાદવ કોઈ” શેરનો રસાસ્વાદ તો ગજબનો છે. માત્ર બે નાની નાની પંક્તિઓનો આટલો સરસ વિસ્તાર તો કોઈ અનુભવી કલમ જ કરી શકે.
    અભિનંદન બહેન.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.