અભિવ્યક્તિ -૧૫-‘પાટિયાસન’-અનુપમ બુચ

‘પાટિયાસન’
યોગગુરુ બી.કે.એસ.આયંગરના યોગશાસ્ત્રમાં આ યોગાસનનો ઉલ્લેખ નથી. યોગ એક્સપર્ટ બાબા રામદેવને પણ આ આસનની ફાવટ હોવા અંગે અમને શંકા છે. આ આસનમાં કૌશલ્ય મેળવવું એ જેવાતેવાનું તો કામ જ નથી. કોઈ પણ ગુજરાતીને અને એમાં ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રના રહીશને બાપ-દાદાઓ પાસેથી હસ્તગત થયેલ રહેણીકરણી અને એશોઆરામનો ભવ્ય વારસો એટલે ‘પાટિયાસન.’
હવામાં લટકતા ડાબા પગની સાથળ નીચે જમણા પગનો પંજો દબાવી, ટટ્ટાર શરીરે જમીનથી ત્રણ ફૂટ અધ્ધર, એક પછી એક પગ બદલતાં, કલાકો સુધી અર્ધ-પલાંઠી મારી હીંચકતા રહેવું એ યોગનો ભવ્ય પ્રકાર છે.
જીવનભર ચાલતી ‘પટિયાસન’ની યોગમુદ્રામાં જ્યારે ધ્યાનભંગ થાય ત્યારે સમજો એ સદગ્રસ્થનું પેન્શન પણ બંધ થાય. આવા દૈવી યોગસનને ‘અનન્યાસન’ કહેવું જરા પણ અતિશયોક્તિ નથી.
‘પાટિયાસન’ અન્ય યોગસનોથી અલગ ઓળખ ધરાવે છે. આ આસન કરવા માટે ‘યોગ મેટ’નો રોલ બગલમાં ભરાવીને ફરવાની જરૂર નથી. એ માટે તમારી પાસે પેઢી દર પેઢીથી વપરાતું, લોખંડના વળી ગયેલા આકડામાં ભરાવેલ હવામાં ઝૂલતું, ટેકા વિનાનું, લાકડાનું સપાટ પાટિયું હોવું જરૂરી છે. ચાર-પાંચ પેઢીથી, સેંકડો શિયાળા, ઊનાળા અને ચોમાસાં સહીને કોઈ નિસ્તેજ બુઝર્ગની કમરની જેમ વચ્ચેથી નમેલું છતાં અડીખમ! ન કોઈ ટેકો કે ન કોઈ કઠેડો. બે પહોળાં લાકડાંના પાટિયાં અને બે લાકડાના ધોકામાં લોખંડના છ ખીલ્લા ઠોકી બનાવેલ પાટિયું એટલે ‘પાટિયાસન’ માટે ઉત્તમ બેઠક. જમીનથી અધ્ધર બેસી એક પગથી સેલારા મારતાં આવો નિજાનંદ માણતા અમારા સ્થિતપ્રજ્ઞ વડીલ સદગ્રહસ્થોને આજે મનોમન નમન કરવાનું મન થાય છે.
‘પાટિયાસન’ એક દિર્ઘાસન છે. હા, અનુલોમ વિલોમ, ભુજંગાસન કે પવનમુક્તાસનનો સમય સેકન્ડો અને મિનિટોમાં મપાતો હશે. ‘પાટિયાસન’ એક કલાકથી લઈને સાડાત્રણ-ચાર કલાક સુધી સતત ચાલતું રહે એવું યોગાસન છે. વચ્ચે વચ્ચે પૂર્ણ પલાંઠી વાળવાની છૂટ હોય છે ખરી પણ બોચીથી બેઠકના ભાગ સુધી ટટ્ટાર રહેવું ફરજિયાત હોય છે.
સાવધાન! ‘પાટિયાસન’ને કામધંધા વિનાના લોકોનું આસન કહીને મશ્કરી કરવી એ યોગશાસ્ત્રનું અપમાન છે. ‘પાટિયાસન’થી થતા સાચા શારીરિક, માનસિક, સામાજિક લાભનો તો વિચાર કરો.
શારીરિક લાભ જગજાહેર છે. બંને પગનાં પંજાનો જમીન સાથે થતો સ્પર્શ શરીરમાં ઊર્જાનો ગજબ સંચાર કરે છે. સેલારા મારતી વખતે બન્ને પગના અંગૂઠાનાં દબાતાં ‘પોઈન્ટ’ આરોગ્ય માટે ચોક્કસ લાભદાયી હશે જ. બન્ને પગને મળતી કસરતથી સાથળો માંસલ બને છે અને અને પગની ઢાંકણીઓનું ‘ઓઈલીંગ’ થાય છે. ઢાંકણીના દુઃખાવાની ફરિયાદ અને ની-રિપ્લેસમેન્ટના ખર્ચા અને ધજાગરા તો હવે ફરકતા થયા.
‘પાટિયાસન’થી થતા સામાજિક લાભ પણ સલામ કરાવી પડે. ઘરમાં કોઈને નડ્યા વિના કલાકો સુધી બેસી રહેતા વડીલો કુટુંબની સાચી સેવા કરે છે. ઘરમાં વચ્ચોવચ્ચ બેસીને રડારની જેમ ઘરનું મોનીટરિંગ કરવું એ પણ દુર્ગુણ નહીં, એક સદગુણ છે. કૌટુંબિક પ્રશ્નો, સલાહ સૂચનો માટે હાજર હોવું એ ‘ચંચુપાત’ નથી. ‘હનુમાન ચાલીસા, સાંઈચાલીસા, માતાજીના ગરબા, કે શિવમહિમ્ન આંખો બંધ કરીને કડકડાટ બોલવાનો લાભ પાટિયા પર જ મળે. તમે જ કહો, પાટિયાસન’થી મળતી પરમ શાંતિ કોઈ મંદિર-મસ્જીદ-અપસરા કે ગુરુદ્વારામાં મળે ખરી?
‘પાટિયાસન’ એટલે અદભૂત મનોરંજન અને નિજાનંદનો મહાસાગર! સાયગલ-રફી-મન્નાડે-કિશોર કુમાર-લતાજી-આશાજીના ગીતો લલકારવાં કે ગણગણવાં. હથેળી અને આંગળીઓનાં ટેરવાંથી રિધમ આપવી અને ભૂતકાળમાં સેર કરવી! મન કેવું પ્રસન્ન અને પ્રફુલ્લિત થાય!Anupam Buch
મોટા બંગલાઓમાં કે શિપમેન્ટ દ્વારા સેકડો ડોલર ખર્ચીને ટીંગાડાતાં પિત્તળની નકશીદાર સાંકળોથી શોભતાં પાટિયાં પર એકલતાને ઠેલા મારતાં કોઈ એકલ-ડીકલ કે કપલ આપણો આ અમર વારસો સાચવે છે.
હું તો એવા દ્રશ્યની કલ્પના કરું છું કે લાલ કિલ્લા સામેના વિશાળ મેદાનમાં બાંધેલ શામિયાણામાં સેંકડો પાટિયાં બાંધ્યાં છે અને સતત એક કલાક સુધી યોગ વાંછુઓ ‘પાટિયાસન’ કરે છે અને દૂનિયાભરની ચેનલોમાં એનું જીવંત પ્રસારણ થાય છે!
અનુપમ બુચ

8 thoughts on “અભિવ્યક્તિ -૧૫-‘પાટિયાસન’-અનુપમ બુચ

  1. શરીરને ખાસ તકલીફ ન આપતું અને તેમ છતાં અનેરા
    નિજાનંદનો અનુભવ કરાવતું આ વૈભવી પાટિયાસન ભારે લોભામણું .
    કેટલી બધી અને કેવી કેવી ખાસિયતો !!!!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s