અભિવ્યક્તિ -૧2 -ઉભું રસોડું!

ઊભું રસોડું!
ચૂલાના ભડકા જેવો એક સવાલ છે. શું બેઠા બેઠા રાંધવું ગુલામી છે અને ઊભાં ઊભાં રાંધવું મુક્તિ?
લગભગ દુનિયા આખી હવે સ્ટેન્ડિંગ પોઝીશનમાં રાંધે છે. આપણા રસોડાઓમાં રાંધવાની આ પશ્ચિમી પધ્ધતિનો સ્વીકાર બહુ ઝડપથી થઇ રહ્યો છે અને આપણા રસોડાં ‘કિચન’ બની રહ્યાં છે. હા, આપણે ત્યાં પરિવર્તનનો પવન પહોંચતાં ભવ ગળે છે.
અલબત્ત, આપણે ત્યાં ઊભું રસોડું આવતાં વાર લાગવાના આપણી પાસે સાચાં-ખોટાં કારણો ઘણા છે. ક્યાંક પરંપરા ત્યજવાનો અણગમો, ક્યાંક પરિવર્તનના પશ્ચિમી પવન સામે પૂર્વગ્રહ, ક્યાંક નવી સુવિધાને અસુવિધા ઠેરવી ટંગડી ઊંચી રાખવાની વાત તો ક્યાંક પૈસા કે જગ્યાનો અભાવ. દસ બાય બસની રૂમમાં એક ખૂણામાં ચોકડી અને એક ખૂણામાં રસોડું હોય, એમાં ઊભું રસોડું કેમ સમાવાય? આમ, ના છૂટકે ઘણાં ઘરોમાં આજે પણ બેસીને રાંધવું અને બેસીને જમવું’ ‘આગુ સે ચાલી આતી હૈ!’ જેવી એક પ્રણાલી છે.
એટલે કે, ઘૂંટણીયાં વાળીને રાંધણીયાંમાં રોટલા ટીપતી ભારતીય નારી હજી ક્યાંક જીવે છે. બિચારી!
આપણે એક નિખાલસ કબૂલાત કરવી જ રહી છે કે આપણી માવડીઓ રાંધણીયાં રૂપી જેલમાં કેદ હતી. દિવસમાં બે વખત રસોડામાં એક ફૂટ બાય એક ફૂટની લાકડાની પાટલી પર અધૂકડા બેસી, ચૂલા, સગડી કે સ્ટવ સામે ઢગલો રોટલી વણતી આપણી માવાડીઓ ગુલામડી હતી એ સત્ય અપણને બહુ મોડું સમજાયું’તું. રસોડાના એક ખૂણામાં બેસી રહેતી બાવીસ વરસની નવવધુ કે ઇકોત્તેર વરસની માતાઓને તમે જોઈ હોય કે ન જોઈ હોય, માત્ર કલ્પના કરી જૂઓ. એક જ જગ્યાએ ઘૂંટણભેર બેસવાનું અને શરીરનો સમગ્ર ભાર પંજા અને ઘૂંટણ પર આપતા રહેવાનું, બસ, એક જીવતા સ્ટેચ્યુની જેમ જિંદગી આખી રાંધતા રહેવાનું.
રાંધતા રાંધતા પંદર વખત ઊભા થવાનો શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ જેમણે વેઠ્યો હોય એ જ જાણે. મા દાળ હલાવતી હોય અને બાળક નંબર ચાર નાકમાં લીંટ લઈને રસોડામાં આવે! રસોડામાં ચૂલા સામે બેસીને ધાવણ ધાવી ઉછરેલાં બાળકો પણ હતાં એ કોણ માનશે? ત્રીસ રોટલી વણાયા પછી સગડીમાં કોલસા ઉમેરવા કે સ્ટવમાં કેરોસીન ભરવા  ઊભું થવું પડતું. ખરેખર, કિચનની એ સિટિંગ પોઝીશન એક સજા હતી, ગુલામી હતી.
પશ્ચિમી સંસ્કૃતિએ આપણને હસતે મોઢે અપનાવી શકાય એવું નવું ઘણું આપ્યું જેમાં સ્ટેન્ડિંગ કિચન ટોપ ટેનમાં આવે.  ઊભાં-ઊભાં રાંધવામાં કેવી અનુકૂળતા રહે છે! આંટા મારતાં મારતાં, ગીત ગણગણતાં રાંધવું એટલે રમત વાત! ગેસ ધીમો કરીને ટીવીમાં ડોકું કાઢી આવવાનું, રેડિઓ સંભાળતા સાંભળતાં વઘાર કરવાનો, શાક હલાવતાં હલાવતાં ફોન ઉપર મમ્મી સાથે પંચાત કરવાની, ડોરબેલ વગડે ત્યારે ગેસ પર દાળ ઉકળતી હોય છતાં બારણા ખોલવા જઇ શકાય. સામે પાડોશી સાથે ગપાટા મારતાં મારતાં કૂકરની ત્રણ વ્હિસલ સાંભળી શકાય. રાંધતા રાંધતાં ફ્રીઝ ખોલીને કંઈ પણ મોઢામાં ‘ટપ્પ’ મૂકી શકાય. વચ્ચેથી કિચન સિન્કમાં હાથ ધોઈને થમ્સઅપ પણ ગટગટાવી શકાય. અરે, શાક ‘ચઢે’ ત્યાં સુધીમાં ગેલરીમાં કપડા સુકવવાની સુવિધા આ સ્ટેન્ડિંગ કીચનને તો આભારી છે!
ઊભાં રસોડાને કારણે ગૃહિણીને રાંધતા રાંધતા ઉઠ-બેસ કરવાની સજામાંથી હવે મુક્તિ મળી છે. બે વખત રાંધવા કિચનરૂપી કારાવાસ ભોગવતી ગઈકાલની ગૃહિણી અઠ્ઠાવનમે વર્ષે સોસાઈટીમાં રાત્રે મોડે સુધી ગરબે ઘૂમતી જોવા મળે છે, રાંધવાના સમયે પોર્ચમાં ઝૂલા પર બેસી છાપાની પૂર્તિ વાંચતી દેખાય છે. રાંધવાની આ સ્ટેન્ડિંગ પોઝીશન કોઈ સજા નથી, આશીર્વાદ છે.
હવે તો ગૃહિણીઓને ઊભું રસોડું ફળ્યું છે. હવેના રસોડાંઓની સુવિધાઓ જોઈને તો દંગ થઇ જવાય છે. અરે, ડ્રોઈંગ રૂમ અને કિચન વચ્ચે દીવાલ જ નથી હોતી! રસોડામાં પૂરાઈ રહે એ બીજા! શહેરો જ કેમ, ખોબા જેવડા ગામડામાં પણ ગ્રેનાઈટનું કે સદા પત્થરનું કે પછી લોખંડની ફ્રેમવાળું સ્ટેન્ડિંગ કિચન આવ્યું છે. રસોડામાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ અશક્ય છે પણ ગૃહિણીઓ રાહતનો શ્વાસ લેતી થઇ છે. હું કોઈને ત્યાં અલ્ટ્રા મોડર્ન કિચન જોઉં છું ત્યારે હું મારા મનના કેનવાસ પર ખૂણાની કાળીમેશ કે ધૂમાડી ગયેલ દીવાલો સામે વાંસો વાળી, ઉંધા મોઢે રોટલી વણતી કે દાળ હલાવતી નારીનું ચિત્ર દોરું છું.
આધુનિક નારીને પરંપરાગત રસોડાના બંધનથી મુક્ત થતી જોઇને અમારી માવાડીઓઓની ગુલામીના દિવસો યાદ આવતાં મન ભીનું થઇ જાય છે.
કોડભરી કન્યાઓ ‘સાસરામાં ટોઇલેટ નહિ તો લગ્ન નહિ કરું’ સાથે સાથે ‘સાસરામાં ઊભું રસોડું નહિ હોય તો લગ્ન નહિ કરું’ એવી જીદ કરતી થાય તો કેવું સારું!
આપો ’સ્ટેન્ડિંગ કિચન’ને સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન!
અનુપમ બુચ
This entry was posted in અનુપમ બુચ, અભિવ્યક્તિ, નિબંધ and tagged , . Bookmark the permalink.

4 Responses to અભિવ્યક્તિ -૧2 -ઉભું રસોડું!

  1. P. K. Davda says:

    બહુ સરસ વિશ્લેષણ કર્યું છે. મૂળ તો જગ્યાઓ એટલી નાની હતી કે દિવસે રાંધવા-જમવા વપરાતી જગ્યા રાત્રે સૂવા માટે વપરાતી.

    Like

  2. hemapatel says:

    ‘ઊભું રસોડ’
    વાહ ! બહુજ સુંદર આબેહુબ ચિત્ર આંખ સામે આવ્યું .જુના સમયમાં ચુલા, સગડી, સ્ટવ વગેરે જોયા છે. કોલેજમાં ભણતાં હતાં રાત્રે વાંચતા ત્યારે હું અને મારી સહેલી સ્ટવ ઉપર ચા મુક્તા હતાં . સગડી પર બનાવેલી રોટલીની મીઠાસ હજુ પણ ભુલાઈ નથી .ગીઝર હતા નહી નહાવાનુ પાણી ચુલા પર કે બંબામાં ગરમ થતું હતું. બેસીને રસોઈ બનાવી છે અને ઊભા રસોડામાં આજે રસોઈ બનાવીએ છીએ જીવનમાં બધા અનુભવ થયેલા છે. માણસ સમયના પરિવર્તન સાથે ચાલતો જ રહે છે.
    જીવનની ગતી વધી છે તેજીથી ચાલે છે બહેનો પણ જોબ અને બીઝનેસ સંભાળતી થઈ ગઈ તેની પાસે સમયનો અભાવ છે માટે આ ઊભા રસોડામાં જ ઝડપથી કામ કરી શકે.

    Like

  3. રસ-સભર લેખ. મજા પડી .આવા સુવિધાયુકત રસોડા છતા વાંકદેખાને લાગે છે કે બેઠા રસોડામાં ઊઠબેસમાં કસરત થતી તે આમાં કયાં?

    Like

Leave a Reply to Darshana Bhatt Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s