ચાલો લહાણ કરીએ(૮ )લાગા ચુનરીમે દાગ-નિરંજન મહેતા

ચાલો લ્હાણ કરીએ

કેટલાય ગીતો એવાં હોય છે જેનો શબ્દાર્થ તો વાંચતા કે સાંભળતા સમજાઈ જાય પણ એની પાછળ કોઈ ગૂઢ અર્થ પણ રહેલો હોય છે તે તો જ્યારે કોઈ આપણા ધ્યાનમાં લાવે ત્યારે જ લાગે કે આ ગીતના રચયિતા કેટલા ઊંડા પાણીમાં છે. આ ગુઢાર્થ જાણ્યા પછી તો તે ગીતનો લહાવો અનન્ય બની રહે છે.

શબ્દાર્થ અને ગૂઢાર્થ અલગ હોવાને કારણે તેનો ગુઢાર્થ જાણ્યા પછી તે ગીતને સાંભળવાની અને સમજવાની દ્રષ્ટિ પણ બદલાઈ વધી જાય છે.

આવા અનેક ગીતોમાથી એક ગીત વિષે વાત કરૂ છું અને તે છે ફિલ્મ ‘दिल ही तो है’ના ગીતની.

लागा चुनारीमे दाग

छुपाऊ कैसे

घर जाऊ कैसे

આ ગીત આમ તો એક નૃત્યગીત છે જે રાજકપૂર દ્વારા મન્નાડેના સ્વરમાં ગવાયું છે. આ ગીત જોતાં કે સાંભળતા આપણે રસતરબોળ થઇ જઈએ એવી સુંદર રચના સંગીતકાર રોશને બનાવી છે.

ગીતના શરૂઆતના શબ્દો સાંભળી લાગે કે કોઈ મહિલા પોતાની ચૂંદડી પર કોઈ ડાઘ પડ્યો છે અને તે સંતાડવાને  અસમર્થ છે. આ તો થયો શાબ્દિક અર્થ. પણ તેનો ગૂઢાર્થ તો એક આધ્યાત્મિક ઢબનો છે. ચૂંદડીનો અહી સંદર્ભ છે આપણું જીવન અને જે ડાઘનો ઉલ્લેખ કરાયો છે તે છે આપણા પાપકર્મો.

આગળના શબ્દો જોઈએ.

हो गई मैली मेरी चुनरिया

कोरे बदन की कोरी चुनरिया

आ जाके बाबुल से नज़रे मिलाऊ कैसे

घर जाऊ कैसे

 

ઘર એટલે ઈશ્વરનું ઘર. જયારે જીવતર પૂરું થયા પછી આપણે પ્રભુધામ જશું ત્યારે આ પાપરૂપી કર્મોનો ડાઘ છૂપાવી નહિ શકીએ તો ક્યાં મોઢે પ્રભુ સમક્ષ હાજર થવાશે? આવ્યા ત્યારે કોરાધાકોર હતા અને પાપોને કારણે હવે જીવતર કલંકિત થઇ ગયું છે. આને કારણે બાબુલ એટલે પ્રભુપિતાની સાથે નજર મેળવવા પણ આપણે અસમર્થ બની રહેશું.

 

भूल गई सब वचन बिदा के

खो गई मै ससुरालमें आके

માનવી જ્યારે જન્મે છે ત્યારે એક નિર્દોષ બાળકના રૂપમાં આવે છે પણ જીવતર દરમિયાન તે નિર્દોષતા સંસારના રંગમાં રગદોળાઈ જાય છે. પ્ર્ભુધામ એ તેનું પિયર છે અને આ જીવન સાસરું. પણ અહીના રંગે રંગાઈ, મોજમજામાં ફસાઈ તે પિયરને ભૂલી બેસે છે. પણ જ્યારે અંત સમય આવે છે ત્યારે તેને પ્રભુપિતા યાદ આવે છે અને તેને સંકોચ થાય છે કે હવે હું ક્યાં મોઢે તેની સમક્ષ હાજર થઈશ?

कोरी चुनरिया आत्मा मोरी

मैली है मायाजाल

वो दुनिया मोरे बाबुल का घर

ये दुनिया ससुराल

हां, जाके बाबुल से नज़रे मिलाऊ कैसे

घर जाऊ कैसे

જન્મે ત્યારે આત્મા એક શુદ્ધરૂપમાં હોય છે પણ જીવતર દરમિયાન તે મોજમજા અને પાપકર્મોથી મેલો થઇ જાય છે. પેલી દુનિયા કે જે પિયર છે અને આ દુનિયા સાસરું. હવે ત્યાં કેવી રીતે જવાશે અને કેમ કરી નજર મેળવાશે?

પહેલી નજરે એક કર્ણપ્રિય ન્ર્રત્યગીતની આપણે જેની ગણના કરતાં હતા તે આવા ગુઢાર્થવાળું ગીત બની ગયું છે તે તો કોઈ આપણને જાણકારી આપે ત્યારે જ સમજાય. આવો અર્થ જાણ્યા પછી મને ખાતરી છે કે રસિક શ્રોતા તે વધુ સારી રીતે માણશે.

આ સંદર્ભમાં કબીરજીના આવા જ પ્રકારના ગીતનો ઉલ્લેખ અસ્થાને નહિ ગણાય.

ચાદર વણતા વણતા કબીરજી ગાય છે કે:

झीनी झीनी रे चदरिया

दास कबीर जातां से ओढ़ी

ज्याँ की त्या धर दीन्ही चदरिया

झीनी झीनी धीमी चदरिया

જીવનરૂપી આ ચાદરને પોતે એવી રીતે ઓઢી છે કે તેને કલાન્ક્રૂપી ડાઘ લાગવા નહિ દે અને પ્રભુને ચરણે જેવી આપી હતી તેવી જ તેને પરત કરશે.

 

4 thoughts on “ચાલો લહાણ કરીએ(૮ )લાગા ચુનરીમે દાગ-નિરંજન મહેતા

  1. નિરંજનભાઈ,
    સરળ લાગતાં નૃત્યગીતનો ગુઢાર્થ સમજાવી ગીતને અણમોલ બનાવી દીધું.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.