લેખ અને લેખન ,,,થોડીક વાતો- જીતેન્દ્ર પાઢ

Posted on by

સારું લખવું એ અનુભવ શીખવાડશે ,પણ લખવું તે તમારી ઝંખના ,તાલાવેલી અને નૈસરગિક   પ્રતિભા ઉપર અવલંબે છે ,વેદ ઋચા છે ” ચારે દિશાઓ માંથી અમને શુભ વિચારો પ્રાપ્ત થાવ ‘અર્થાત સારું વાંચન લોકોની  તરસ તૃપ્ત કરે છે ,કેટલાક  બુદ્ધિ જીવીઓ આ વૈચારિક તરસ ને દૂર કરવાનો  માનુષી ધર્મ બજાવે છે અને આ લેખન કાર્ય કરનારા સર્જક  કહેવાય છે એ તેનું સર્જન તે સાહિત્ય ,,
બીજી કલાઓની જેમ લખવું તે એક  કલા છે , વસંત પંચમી માં સરસ્વતિ પ્રાગટ્ય દિવસે બાળકને શિક્ષણ સંસ્કાર માટે શાળામાં (બાલમંદિરમાં )મુકાય છે અને પાટીમાં  અક્ષર। આંકડા માંડવાનો પ્રારંભ થાય છે ,,,નવું શીખવું બાળકને ગમે છે અને તે લખવાના મહાવરા સાથે  પ્રયત્ન કરી લખવાનું શીખી લઈ  આગળ વધે છે ,આ શિક્ષા નો ક્રમ યુવાની સુધી સતત ચાલુ રહે છે , દરેક માનવી પોતાની વાત રજુ કરી આનંદ પામવા ઈચ્છે છે અને વિવિધ માધ્યમો દ્વારા  તેનો વિકાસ કરે છે ,કુદરતે કેટલાક જીવોમાં વિશેષ પ્રતિભા પ્રદાન કરેલી હોય છે અને તે જુદી જુદી  કલાનું રૂપ ધારણ કરી વ્યક્ત થાય છે ,,,,તેમાં એક કલા તે લેખન કલા  સાહિત્ય સર્જન ,,,,
વિચારોને યોગ્ય રીતે શાબ્દિક દેહે અવતરણ  કરી તેમાં ઊર્મિઓ ,લાગણીઓ ,અનુભવતા સ્પંદનો ,કલ્પનાઓ ભળે ત્યારે એક વિષય લેખ કે કવિતા અથવા કોઈ પણ સાહિત્ય સ્વરુપે  વ્યક્ત થાય છે ,,જાણીતા ચિંતક ગુસ્ટેવ ફલાઉટ  સાચું જ કહ્યું છે કે:- “લખવાની કલા તમારી  માન્યતા  ધારણા ને પ્રગટ કરે છે “હું તેમાં ઉમેરીશ કે લખાણ તમારી જાતને પ્રગટ કરી તમારું જ પ્રતિબિબ કૃતિમાં પડે છે ,ગાંધીજી કહેતા :-“હું  જે લખું  છું તે જીવું છું  ,,” ક્રાંતિકારી વિચારક સંનિષ્ટ સંપાદક સ્વ ,હસમુખ ગાંધી  કહેતા કે લખતા આવડવું , લખી શકવુ અને ખરેખર સારું લખવું એ ત્રણેય ચીજો એકદમ ભિન્ન છે
નવોદિતોએ લેખન સારું બનાવવાની ધગશ રાખીને લખતા રહેવું  એ મહત્વની  ફરજ બને છે  કારણ કે  લેખક  નાનો હોય કે મોટો   એ જરૂરી નથી પણ વાચક  સાથે લેખક સંવાદિતા નો પુલ બનતો હોય છે ,કર્તવ્ય ભાન ,જવાબદારી અને સભાનતા  તેનામાં આવશ્યક  ગુણો બની જાય છે ,લેખનકાર તો નિયમિતતા , એકાગ્રતા અને નાવીન્યતા ના ત્રિવેણી   વહેણમાં વહેતો રહેવો  રહેવો જોઈએ,
લેખન સર્જક અને વાચક બંન્ને ને આનંદ આપેછે તેથી તેમાં તાઝગી નવીનતા અને સરળતા પણ હોવા જોઈએ ,,અને તે માટે લેખણહારે /  લેખનકારે  સતત  તાલીમ ,વર્તમાન પ્રવાહો વિષે માહિતી ,અનુભવ ,શિક્ષણ ,બહોળું વાંચન ,વિષયની પરિપક્વતા  ,મુદ્દાઓની છણાવટ   તે  માટે ઉચિત ઉદાહરણો નું નિરૂપણ ,આડંબરી  નહી પણ સાદી  સમજાય તેવી સરળ ભાષા  વાળી શૈલી વાપરવી જોઈએ ,વાચકને ભારરૂપ લખાણ બોજો લાગશે તેથી રસ  ક્ષતિ ન થાય તેનો પણ ખ્યાલ  રાખવો  પડે ,અર્થાત માવજત રાખવી પડે ,,,,પણ સૌથી મહત્વની વાત ધીરજ અને નિયમિતતા છે ,,,            ડાર્વિને  લખ્યું છે કે :–“જે  આગ્રહી તે જ કાર્ય કરી શકે”  –એટલે કે દ્રઢતા પૂર્વકનો ,આળસ વગરનો પરિશ્રમ  જે કરી શકે તે સારો લેખક બની શકે છે ,,,,,ધ્યાનમાં એ પણ રાખવાનું છે કે રાતો રાત ચમત્કાર  થઈ જવાનો નથી ,સમય , થાક કે આળસ  મૂકીને લખવાની પવિત્ર  ફરજ બજાવે તે જ સારો લેખ બનવાના પ્રયત્નોમાં સફળ થાય છે ,ભાષા જ્ઞાન અને વ્યાકરણ તથા શુદ્ધ જોડણી માટે પણ ખાસ લક્ષ રાખવાનું જરૂરી છે ,,લેખકે કડવું સત્યકહેવાની હિંમત દાખવવી પડે  અનુભવે આ સત્ય મિજાજ  આવી શકે પણ  સર્જક ની પોતાની નિષ્ઠાવાન ઈચ્છા જોઈએ ,

માતૃભાષા નું જ્ઞાન અને શક્ય હોય તેટલું માતૃભાષામાં લખવાનો  પ્રયાસ કરવો જોઈએ અને તેથી શબ્દકોશ ,સંદર્ભકોશ ,જોડણી કોષ  વાપરવાને ટેવ પણ પાડવી પડે ,કર્મ માનવી પોતાની માતૃ ભાષામાં જ હૃદયની વાત સારી રીતે કરી શકે છે , ધીમે ધીમે  બીજી ભાષાઓ સમજી શીખી જે અનુવાદક  બનવા  વિચારે તેને પણ મોટી તક મળે છે ,
સાહિત્ય અને અખબારી લેખનમાં તફાવત હોવા છતાં અમુક બાબતો સર્વ સામાન્ય છે ,લખનારે સમય  ની રાહ જોવાય નહિ ,મને   મૂડ  નથી ,કાલે લખીશ ,વિષય નથી મળતો ,શરૂવાત કેવી રીતે કરું ?આ પ્રશ્નો ઉદ્ભવે  પણ તેની  સામે દ્રઢતા , મક્કમતા  હું લખીશ  એવો હઠાગ્રહ રાખવો કારણ કે તમારું કર્તવ્ય છે  લખવું ,, એક જ બેઠક ઉપર સમય સર  થતી ક્રિયા યોગ બની તમારા મસ્તકને ક્રિયાવંત રાખે છે  તમારામાં ચેતન જન્માવે છે જેથી તમે સ્ફૂર્તિ મેળવો છો , સારું લખવા માટે આજના દિવસને બગાડવો જરૂરી નથી ,,,ગાંધીજી સમય નો સદુપયોગ લેખન માટે પણ કાળજી પૂર્વક કરતા એ  ઉત્તમ અને પત્રકાર ,પ્રતિભાવાન તંત્રી   તરીકે  પ્રખ્યાત થયેલા ,,,,કયારે ?કેવીરીતે લખવું , કાયા મુદ્દે લખવું તે તમારા મન ,સમય  ,જરૂરત અને માંગ ઉપર આધારિત છે ,,ક્યારેક  ટ્રેન માં ,કયારેક સમુદ્ર કિનારે ,કયારેક ઘરમાં ,કુદરતના ઘટાદાર વૃક્ષો નીચે ,કદી આંતકવાદી ગોળીઓની રમઝટ વચ્ચે ,હૃદય કંપાવે તેવા અકસ્માતો સ્થળે ,સેવાભાવી શિબિરોમાં   લખવું પડે ,કે ઉદ્ઘાટનોમાં  ભાષણના પ્રવાહને ઝીલવાનો હોય  ,અથવા કોઈ એર કન્ડિશન  ઓફિસમાં બેસીને પણ લખવું પડે , સ્મશાન ભૂમિમાં પણ સમાચાર મેળવવા પડે  કથા મંડપમાં ,ધર્મ પાંખડીઓના આશ્રમમાં જઈને  વસ્તુ પ્લોટ  મેળવવા  પડે ,પહાડોની ટોચે ચડી ફરજ બજાવવી પડે  જેવી જરૂરત ,અને જેવો હોદ્દો , ,,,,લેખક કે સંવાદદાતા , કટાર લેખકો ,કવિ , કે જુદા જુદા સાહિત્ય પ્રકારો સાથે જોડાયેલા તમામ કલમધારી માથે મોટી જવાબ દારી અને સમાજ પ્રબોધન ની ફરજ હોય છે ,,,અખબારી  લખાણ અને સાહિત્યિક લખાણો માં અને ફિલ્મ વાર્તાઓ લખાણોમાં ભિન્નતા હોવાની લેખકો ,સર્જકો એ ખુબ સાવધાની અને  સભાનતા પૂર્વક ની જવાબદારી સાથે પોતાનું કર્મ   કરવાનું હોય છે ,,,

તમે લખો છો લખી શકો છો તે મહત્વનું છે , ક્યાં ,કયા ભાવ સાથે ,અને કેવા હાલાતો   વચ્ચે  લખો છો તે અંગત કે ગૌણ વાત છે ,,સર્જકની સામે વાંચક  હોય છે ,લખતી વખતે તમારા શોખ ,રુચિ , આદતો પણ તેમાં ભળી જવાના  તેથી સંતુલન  જરૂરી છે ,
નવોદિતોને આ બધી વાતો અઘરી લાગે પણ દ્રઢતા ,નિયમિતતા અને તમારે કશુંક બનવું છે  તેવી ખેવના રાખશો તો  તમને મહાવરા બાદ આપમેળે    ફાવટ  આવી  જશે ,આ અઘરું પણ અશક્ય નથી ,તેથી નિરાશ ના થવું ,ગભરામણ ,મુંઝારો અનુભવવો નહિ , માનસિક સ્વસ્થતા રાખશો તો અને ઉપર દર્શાવેલી વાતો ધ્યાનમાં લેશો તો સમય જતા  વિચારોની પરિપક્વતા ,,ભાવ ને રજુ કરવા ઉચિત યોગ્ય શબ્દો ,અર્થસભર વાક્યો ,શૈલીની સરળતા અને નિરૂપણ માં   સઘનતા  આપ મેળે સહજતા સાથે  આવી જશે ,,,,હા ,તાલીમ ,પરિશ્રમ ,અને  નાવિન્યતાનો  આગ્રહ  સાથે નિયમિતતા   રાખવાની ટેવ પડી હશે તેને ટકાવી ચાલુ રાખી હશે તો  અનુભવ તમને ઘડશે ,,,,,,

ઈશ્વરનો આશીર્વાદ છે માટે તમે કશુંક લખો છો ,લખવા  ચાહો છો લખી શકો છો ,મર્યાદાઓનું પાલન અને ફરજ અદા કરવાનો આંનદ ,કર્તવ્ય બજવ્યાની તૃપ્તિ  નો ધરવ   થશે , ધમંડ થી દૂર રહેજો , અહીં સારું લખવા માટે થોડા જ મુદ્દા  રજુ  કર્યા છે ,  આ લેખ  પરિ પૂર્ણ નથી , વસ્તુ નિરૂપણ ,શૈલી વિવિધતા ,અખબારી અને સાહિત્યિક લખાણની મર્યાદા ,પદ્ય અને ગદ્ય  વચ્ચેની વચ્ચેની તફાવત રેખા ,આજના વીજાણુ મીડિયા  તેનો ઉપયોગ ,બ્લોગ જગત માં નવોદિતોનો વિકાસ ,,,,વગેરે ,,  ઘણું બાકી છે ,આ અંગે લેખકે   જૂની ઘરેડ મૂકી નવા યુગ માં કદમ માંડવા નવું શીખવાની તાલાવેલી દાખવવી પડેશે   ,,,,,
                                                                                                                            જીતેન્દ્ર પાઢ-

Advertisements

About Pragnaji

Personal Links http://pragnaji.wordpress.com/ https://shabdonusarjan.wordpress.com/ http://gujaratidaglo.wordpress.com/
This entry was posted in "બેઠક "​, જીતેન્દ્ર પાઢ. Bookmark the permalink.

One Response to લેખ અને લેખન ,,,થોડીક વાતો- જીતેન્દ્ર પાઢ

  1. smdave1940 says:

    જીતેન્દ્રભાઈ, મારા માનવા પ્રમાણે જે કંઈ લખાય તે આપોઆપ લખાય એવું ઈચ્છનીય છે. “નિયમિત લખવું” એવું જો માનીયે તો તેમાં કૃત્રિમતા આવી શકે છે. મારા જેવા નિજાનંદ માટે લખે છે એટલે મારા જેવા માટે મને નિયમિતતા યોગ્ય લાગતી નથી. મારા જેવા કેટલાક “આ પણ એક માન્યતા છે” તે રેકોર્ડ ઉપર રાખો તેવા હેતુ થી લખે છે. તે ઉપરાંત કોઈનો લેખ વાંચ્યા પછી “આ તો અસહ્ય છે” તેવું લાગવાથી અચાનક જ લખી નાખે છે. તમારી એ વાત સાચી છે કે બને ત્યાં સુધી ગુજરાતીમાં લખવું અને લખ્યા કરવું. દરેક વખતે ગુણવત્તા જળવાઈ રહે તે જરુરી નથી. પણ મગજ સક્રીય રહે તે જરુરી છે.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s