સામૂહિક હત્યા’ કવિયત્રી પન્ના નાયક

સામૂહિક હત્યા’   કવિયત્રી પન્ના નાયક

  માણસો   માણસો   માણસો
       ટોળામાં ડૂબેલા

      ટોળામાં  ઊગેલા

      ટોળામાં વિકસેલા

  માણસો   માણસો   માણસો

હથિયાર થઈને ઊગ્યા છે હાથ

માણસના પગ તો થઈ ગયા છે લાત

એક એક માણસની આંખ ઉપર ચશ્માં છે

એક એક માણસ અહી ટોળાના વશમાં છે

      એક એક માણસમાં

      એક એકની હત્યાની

 મોટી મોટી વલખે સિફારસો

 માણસો  માણસો માણસો

પાનખરના નગ્ન વુક્ષ નીચે

બળવો થઈ બેઠા છે માણસો

   જંપ નથી ચેન નથી

 જીવવાનું ઘેન નથી

વેરીલી ઝેરીલી સાપણ થઈને

એકમેકના જીવતરને ક્યારે ડસે –

એવા

માણસો  માણસો  માણસો 

‘જયાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ’ કવિ અનાગતને જુએ છે,એની દિવ્ય દ્રષ્ટિ સમયની પારની ઘટનાઓ અનુભવે છે.કેટલાંક વર્ષો

પૂર્વે (2008-કવિતા)વાંચેલું  પન્ના નાયકનું ‘સામૂહિક હત્યા ‘ અછાદ્સ કાવ્ય મને આજે ભોકાયેલા તીરની જેમ ઊડી વેદનામાં ડૂબાડે છે.એક
સંવેદનશીલ કવિયત્રીએ પોતાની આજુબાજુના વર્તમાનમાં જે જોયું અને દિલમાં દઝાડી ગયું તેનું વેદનામય ચિત્રણ આ કાવ્યમાં છે.21મી સદીમાં જીવતો  માણસ ટેકનોલોજીની સમુદ્ધિનું સુખ માણે છે,પણ વાતાવરણની પ્રદુષ ણતા અને કેન્સર જેવા વ્યાધિનો   મોટો ઓથાર છે, એટલું જ નહિ તેને માથે લટકતી તલવાર ‘સામૂહિક હત્યા’ ની  છે,હવે એ હકીકત આપણે સૌ સમજી ચૂક્યા છીએ.એટલે જ પ્રેમ ,અહિસા અને સહિષ્ણુતા એ ત્રણ વિટામીનો આજના માનવની અરજન્ટ જરૂરીઆત બને છે.એક નાજુક મિજાજના,જીવનમાં આસપાસ બનતી   ઘટનાઓને ઊંડી સંવેદનશીલતાથી ઝીણું કાંતતા પન્ના નાયકે આજના હિસક બનતા જતા માણસને ચીમકી આપી છે.કવિયત્રી આ કાવ્ય સર્જન વખતે જે વેદનામાંથી પસાર થયાં હશે તેની કલ્પના મારાં આંસુને થીજવી દે છે.મિત્રો,ગજરાતી કવિતા માત્ર ભક્તિ કે ઉપદેશના ચોકઠાં પૂરતી કે પ્રેમના ગીતો અને ગઝલો પૂરતી નથી ,એમાં જીવનનાં બીજાં પાસાઓનું પણ નિરૂપણ છે,તમારી કવિતા માણવાની હોરાઇઝ્નને મુક્ત મેદાન આપશો,તો પન્ના નાયકનું ‘સામૂહિક હત્યા’ કાવ્ય મારી જેમ તમારા હદયને સ્પર્શી જશે.સાહિત્ય સર્જન કે કાવ્ય સર્જન દ્રારા માનસનું કે સમાજનું પ્રતિબિબ ઝીલાય છે,એમાંથી શું સાર ગ્રહણ કરવો તે વાચક પર અવલંબે છે.પ્રિયકાંત મણિયારનું ‘આ લોકો’ કાવ્ય મને સ્મરે છે,

આપણાં સમકાલીન -હમઉમ્ર કવિયત્રી પન્ના નાયક બે-એરિયામાં આવી ચૂક્યાં છે,થોડાં વર્ષો પહેલાં જયશ્રીબેન મર્ચન્ટે તેમની સાથે

કાવ્ય ગોષ્ઠીનું આયોજન કર્યું હતું,આ વાત મને હાલ એટલા માટે સ્મરે છે કે પન્ના નાયકની પ્રતિભામાં સંવેદનશીલતા અને દઢતાનું

મિશ્રણ તેમનાં સર્જનની જેમ દેખાઈ આવતું હતું. ‘એકમેક સાથે ‘ પન્ના નાયકનું કાવ્ય આ પૂર્વે મેં આસ્વાદ નિમિત્તે મૂક્યું હતું,એમાં

પ્રિય જનો વચ્ચેની દૂરી અને વિરહ અંતે એકલતા સર્જે  છે,આજના -વર્તમાનમાં માનવના સબંધનું વેદનામય ચિત્રણ ‘એકમેક સાથે’ કાવ્યમાં છે.આ જ કવિયત્રી વર્તમાનને આક્રોશ અને વિષાદથી ‘સામૂહિક હત્યા’ કાવ્યમાં ઝીલે છે.

કાવ્યમાં સમૂહ -ટોળાના માણસોની માનસિક હાલતનું ચિત્ર છે.માણસો ટોળામાં હોય છે,ત્યારે તેની પ્રશનાલીટી ટોળામાં ભળી જાય છે,ટોળું ઉશ્કેરાય,બૂમાબૂમ કરે,પથ્થરમારો કરે,ભાંગફોડ કરે,ગડદાપાટું કરે,લોહીલુહાણ કરે-સામૂહિક હત્યા પણ કરે.આ માણસો કુટુંબમાં કે ઘરના શાંતિમય વાતાવરણમાં સામાન્ય પ્રેમાળ હોય છે.તાજેતરમાં મેં સાઉથ આફ્રિકાના મુક્તિદાતા નેલ્શન મંડેલાના જીવન ઉપરથી બનેલી ફિલ્મ  જોઈ હતી,નેલ્શન મંડેલા દ્રારા બોલાયેલું એક વાક્ય મારા દિલમાં વસી ગયું હતું. ‘પ્રેમ માણસનો સહજ સ્વભાવ-ઇન્સ્ટીક   છે,નફરત એને શીખવવામાં આવે છે,મતલબ જન્મ લેતું પ્રત્યેક શિશુ પ્રેમનો પિંડ છે.આજુબાજુનો સમાજ તેને ઘાટ -આકાર આપે છે.પન્ના નાયક એવા માણસોની વાત કરે છે,જે ટોળામાં ડૂબેલા,ઊગેલા અને વિકસેલા છે,જે માણસ શાંતિથી એકાંતમાં બેસી આત્મનીરિક્ષ્ણ કરે છે,તે ટોળાથી અલગ રહે છે.ટોળાના માણસોના હાથ હથિયાર થઈને ઊગ્યા છે,ચાલવા માટેના ચરણ લાત મારવાનું કામ કરે છે,એકે એક માણસ ટોળાના વશમાં છે,એની આંખ ઉપરના ચશ્માં ટોળા જેવું જુએ છે,ટોળું આગ લગાડે

તો એકેએક માણસ આગ જુએ છે,હત્યા કરે છે,તો હત્યા જુએ છે,કવિયત્રીનો તીખો કટાક્ષ ‘મોટી મોટી વલખે સિફરસો ‘ પંક્તિમાં દેખાય છે,નોકરી માટે સિફારસ કે લાગવગ લગાડવી પડે પણ કાવ્યમાં ટોળાના માણસો એકબીજાની હત્યા કરવા અધીરા થયા છે.

કાવ્યની અંતિમ પંક્તિઓમાં જીવનમાંથી વૈરાગ્ય આવી જાય તેવું કરુણ ચિત્ર છે,પ્રકૃતિમાં વસંતમાં ખીલેલું વુક્ષ પાનખરમાં પાંદડા વિનાનું -નગ્ન થઈ જાય એવા વુક્ષની નીચે પ્રેમ,લાજ ,માનવતા સૌને ત્યાગી માણસો બળવો થઈ બેઠા છે,આ માણસોમાં સતત અજંપો અને બેચેની છે,મહામૂલા જીવનનો કોઈ આનંદ કે ઉત્સાહ નથી,’જીવવાનું ઘેન નથી ‘ વેરીલી,ઝેરીલી સાપણના  ડંસનું ઘેન માણસને ચઢ્યું હોય તો તેને જાગ્રત રાખવા પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે,પણ વેરઝેર,હિસામાં  પરસ્પર ગળા કાપતા માણસો -માણસોના ટોળાને કોણ જગાડે?કુરુક્ષેત્રના યુધ્ધના અઢારમાં દિવસે જે વિનાશ વ્યાસમુનીએ મહાભારતમાં દર્શાવ્યો હતો તેનું પુનરાવર્તન યુગે યુગે માણસો કેમ કરતા હશે?

પન્ના નાયકનું જન્મસ્થળ મુંબઈ, હાલ અમેરિકામાં ફિલાડેલ્ફિયામાં રહે છે,તેમનાં ‘પ્રવેશ ‘,’ફિલાડેલ્ફિયા’,’નિસબ્ત’ નામના કાવ્યસન્ગ્રહો ઉપરાંત બીજું ધણું સાહિત્ય સર્જન કરેલું છે,અનેક પારિતોષકો પણ મળેલા છે.તેમનાં વિષયની વૈવિધ્યતાથી ભરપૂર અછાન્દ્સ કાવ્યો માટે ગુજરાતી કવિતા સદાય ઋણી છે,મારી તેમને દિલથી સલામ

તરુલતા મહેતા 5મી ડીસેમ્બર 2015

Advertisements

About Pragnaji

Personal Links http://pragnaji.wordpress.com/ https://shabdonusarjan.wordpress.com/ http://gujaratidaglo.wordpress.com/
This entry was posted in "બેઠક "​, તરુલતા મહેતા, પન્ના નાયક, સહિયારુંસર્જન and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s