“વાચકની કલમે” (6) પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

સ્વપ્ન ક્યાં મોટા ગજાનું જોઈએ ?-શ્રી ચિનુભાઈ મોદી

સ્વપ્ન ક્યાં મોટા ગજાનું જોઈએ ?

જીવવા માટે બહાનું જોઈએ.

એક જણ સાચું રડે તો બ્હૌ થયું,

મૌન ક્યાં આખી સભાનું જોઈએ ?

એક પરપોટો ઘણો સુંદર હતો,

પણ હવાને ચાલવાનું જોઈએ.

સીમમાંથી ઘર તરફ પાછા જતાં,

આ ક્ષણે પંખી મજાનું જોઈએ.

વાટ વચ્ચે લૂંટશે અધવચ તને,

જીવ, તારે ચોરખાનું જોઈએ.

આંસુ જ્યાં થીજી ગયેલાં હોય છે,

સાંભરણ એવી જગાનું જોઈએ.

તું કહે ત્યાં આવશે ‘ઈર્શાદ’ પણ,

એક ઢેફું આ ધરાનું જોઈએ.

…..ચિનુ મોદી

અહી એક વાત સૌ પ્રથમ  સ્પસ્ટ કરીશ કે શ્રી ચિનુભાઈ ની ગઝલ અર્થઘટની મહોતાજ નથી.બીજી ખાસ વાત કહીશ કે શ્રી ચિનુભાઈ મોદી ની ગઝલને સમજવા માટે અથવા ગઝલની સંપૂર્ણ રસાનુભૂતિ માટે  સંવેદના હોવી જરૂરી છે આ ગઝલ દરેક વાંચનારને સ્પર્શશે એમાં કોઈ શક નથી.મને સ્પર્શી છે માટે આસ્વાદ લખવા પ્રેરાઈ છું.

       સ્વપ્ન ક્યાં મોટા ગજાનું જોઈએ ?

જીવવા માટે બહાનું જોઈએ.

એક જણ સાચું રડે તો બ્હૌ થયું,

મૌન ક્યાં આખી સભાનું જોઈએ ?

શરૂઆત જ કેટલી સુંદર છે.સપનાં અને સંબંધ એ માનવીના જીવતા જીવનના હિસ્સા છે.માટે દરેક ઈચ્છે છે.દરેક ને પોતાના સપના જોઈએ છે ગઝલમાં  “જોઈએ છે” શબ્દને લઈને એક એવી માંગણી છે કે મને મારા ભાગનું આકાશ આપો.માગણી ખરી પણ સંતોષપૂર્વક ,વિવેકપૂર્વક અને આડકતરો અણસાર પણ આપે છે કે જે મારું નથી એ નહિ આપતા પણ મારું છે એ તો આપો. કવિ ક્યાંય ગજા બહારની વાત નથી કરતા કે માંગણી નથી કરતા, માનવીની સીમામાં રહીને માગવાની વાત છે કવિ જયારે કહે છે કે જીવવા માટે બહાનું જોઈએ છે ત્યાં આડકતરો સંબંધોનો ઘા દેખાય છે.સપનાં અને સંબંધો માનવીને જીવાડે છે પણ અહી  અવાજ જુદો,પ્રવાહ જુદો, જુદું વહન છે. હા,એથી વિશેષ લખી હશે ત્યાર નો  ગઝલનો અને કવિનો પોતાનો મિજાજ પણ જુદો  દેખાય છે.પણ લોકો એમાં પોતાનો પડઘો સાંભળી વાહ ની દાદ આપી દે છે.કારણ  પોતીકાપણાનો અહેસાસ છે.જન્મતાની સાથે સંબંધોમાં અજાણતા જ બંધાઈ જતો માનવી અને કયારેક અજાણતા તોડી નાખતો માનવી આખી જંદગી વણઉકેલી ગુંચમાં એવો અટવાય છે કે ખબરજ પડતી નથી કે હું સાચો કે સંબધો?,કવિ જાણે છે માનવી ની હસ્તી પાછળથી વીસરાઈ જતી હોય છે માટે કહે છે એક વ્યક્તિ પણ મને યાદ કરી રડે તો બહુ થયું.મને એક વ્યક્તિ બસ મારી પોતાની જોઈએ છે.   

દરેક માનવી સહજ સંબધો હંમેશા શોધતો હોય છે અહી કવિ સામન્ય વ્યક્તિનું માનસ ઉભું કરે છે.બીજા શેરમાં કવિના જીવનમાં સંબંધને લીધે પરિણમતી એ ઘટનાનો પડઘો વર્તાય છે.સાદગી છે માટે બધાને પોતીકી લાગે છે. સંબંધો સાથે આપણે જીવી રહ્યા છે. “જીવાતા સંબંધ” બહુ ઓછા જોવા મળે છે. બહુ ઓછાના નસીબમાં આવા સાચા સંબંધ હોય છે અને તેની પરખ સમય સાથે થાય છે અમુક પાસે હોય છે ત્યારે કુદરત તેને સાથ નથી અપતી હોતી ત્યારે કવિ ની જેમ કહે છે મને મારા હિસ્સાનું તો આપો દરેક ક્ષણે દરેક અંતરા માં સંબંધનો આપણને અહેસાસ કરાવે છે. અમને ગઝલમાં સંબંધ નામનું તત્ત્વ સતત રેલાતું-છલકાતું જ દેખાય છે.ગઝલની ખૂબી એ છે કે દરેક વ્યક્તિ ને આ ગઝલની અસર અલગ થાય છે. કોઈ છે જેના દિલમાં તમારું સ્થાન છે. કોઈ તમારા વિશે વિચારે છે, કોઈ તમારી ચિંતા કરે છે, કોઈ તમારું ભલું ઇચ્છે છે,  એક તરફ જીવવવાનું બહાનું આવું જ  સ્વપ્ન  અથવા સંબંધ છે તો બીજી તરફ આખી સભાના  મૌનની માગણી  પણ નથી કવિ ને ટોળું નથી જોઈતું પણ કોઈ એક તમારા માટે રડે છે અને તમારા માટે પ્રાર્થના કરે છે એટલું બસ છે.

   એક પરપોટો ઘણો સુંદર હતો,

  પણ હવાને ચાલવાનું જોઈએ.

સીમમાંથી ઘર તરફ પાછા જતાં,

આ ક્ષણે પંખી મજાનું જોઈએ.

વાટ વચ્ચે લૂંટશે અધવચ તને,

જીવ, તારે ચોરખાનું જોઈએ

પરપોટા સુંદર હોય છે સંબંધમાં કોઈ પરપોટાની જેમ આવે છે. જીવન અને હવાની પ્રકૃતિ ચાલવાની  છે..અને આવા પરપોટા હવા સામે ટકી શકતા નથી અહી હવા ને સમાજ તરીકે પણ લઇ શકાય કે અમુક સંબંધો સમાજ સામે ટકી શકતા નથી.. કવિ એકલા છે સાંજ પડેને હવે એકલા ઘરે જવું પણ ગમતું નથી બસ એક પંખી જોઈએ છે.માળાની એકલતા ગમતી નથી એકલતા જીરવાતી નથી અને કહે છે ક્યારેક વાટ વચ્ચે કોઈ  દિલ લુટી લે છે ત્યારે થાય છે એક ચોરખાનું હોત તો સારું હતું, આવી એકલતા ભોગવી ન પડતે,આગલા બંને  શેરથી આ શેરનો ભાવ જરા અલગ છે.દરેક શેરમાં છેડેલી વાત એ જ શેરમાં સંપૂર્ણ અર્થ દેખાડે છે એ કવિની અનુભવી કલમનો પ્રતાપ છે એ રીતે શેર ગઝલનો અંશ હોવા છતાં પોતાની રીતે સ્વતંત્રતા એકમ પણ છે .”જીવ” શબ્દ પોતા માટે વાપરી ટકોર પોતાને જ કરે છે કે તે કોઈને લૂટવા દીધા પણ તને ચોરખાના ની જરૂર છે.અહી પ્રેમમાં લુટાઈ જવાની વાત છે યાદો ને સાચવવા માટે ચોરખાનું છે.. કવિ ભાંગી ગયા છે વાસ્તવિક્તાને સહજ રીતે સ્વીકારી આગળ વધે છે.ગઝલમા ક્યાંય પ્રેમ નો કે સંબધ નો નિર્દેશ સીધો નથી પણ છતાં મહેસુસ થાય છે.એકલતાનો ભાવ નીચેની ગઝલમાં કેવો અસરકારક રીતે વ્યકત થયો છે, તે જુઓ :

સાંભરણ એવી જગાનું જોઈએ.

તું કહે ત્યાં આવશે ‘ઈર્શાદ’ પણ,

એક ઢેફું આ ધરાનું જોઈએ.

કોઈ સાથ અને એકાદ હાથ આપણને હૂંફ આપતો હોય પણ અચાનક એ હાથ સરકી જતા પછીનો આ દિલનો આવાજ આ ગઝલ છે.ઘણા સંબંધ તૂટયા પછી તમારા દિલમાં જીવતા હોય, કોઈ ફરીથી આવી જાય તો કેવું સારું એવું આપણે વિચારીએ છીએ,મન બોલે છે તું કહીશ ત્યાં આવીશ બસ. અને આપણે  એ જે કહે તે કરવા તૈયાર થઇ જઈએ છીએ પણ બસ એકવાર એ પાછું વાળીને જોવે એવું મન ઈચ્છે છે પણ એ પાછા નથી આવતા,આપણે તેની યાદોને પંપાળતા રહીને આપણામાં જીવતા રાખતા હોઈએ છીએ.સંબંધો ભુલાતા તો નથી જ,  કોઈ વાતે, કોઈ સ્થળે, કોઈ પ્રસંગે અને કોઈ ક્ષણે એ ચમકારો કરે છે અને થોડા સમય માટે આંખોમાં એ ફરીથી ઝળકી ઊઠે છે. એક વાત જરૂર કહીશ આ ગઝલમાં  કોઈ એવા સંબંધ ની વાત છે...કવિ નો અડકત્રો ઉલ્લેખ છે.આ આખી ગઝલમાં પંખી ,ચોરખાનું,
સાંભરણ શબ્દપ્રયોગો એકલતા અટુલાપણું, ​નિરાધારપણું વગેરે ભાવના ધોતક.તેમની રચનાઓમાં સાદગી છે, એટલે જ શેઅર સમજવા માટે આયાસ કરવો પડતો નથી.

થોડાક સમય માટે તો થોડાક સમય માટે મારું દિલ તારા માટે ધબક્યું છે, તારા માટે તરસ્યું છે, તારી રાહ જોઈ છે તારી સાથે જીવ્યો છું જિવાયું છે.જ્યાં  કોઈ અફસોસ નહીં, કોઈ ફરિયાદ નહીં અને કોઈ ઉદાસી પણ નહીં.જીવું છું ત્યાં સુધી એ સાચવીને રાખીશ અહી ફરી પહેલી પંક્તિ તરફ કવિ લઇ જતા કહે છે તારા સ્વપ્નો મારા જીવવાનું બહાનું છે જે મને જોઈએ છે. બસ કઈ નહિ તો યાદો કે  “સંભારણા” તો આપો, એ મારી પોતીકી જગ્યા તો આપો જ્યાં હું તમારી યાદો ને વાગોળી શકું અને છેલ્લે  તો કહી દે છે, મારા ભાગની “જમીન નહિ તો બસ ઢેફું આપો”

આખી ગઝલમાં પ્રેમ શબ્દ નો પ્રયોગ કયાંય નથી છતાં પ્રેમથી છલોછલ આ ગઝલ આપણને સ્પર્શી જતા વાહ નીકળી જાય છે.

પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

Advertisements

About Pragnaji

Personal Links http://pragnaji.wordpress.com/ https://shabdonusarjan.wordpress.com/ http://gujaratidaglo.wordpress.com/
This entry was posted in "બેઠક "​, પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા, શ્રી ચિનુભાઈ મોદી, સહિયારુંસર્જન and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to “વાચકની કલમે” (6) પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

  1. sapana53 says:

    વાહ પ્રજ્ઞાબેન તમે જે કવિએ નથી કહ્યુ તે પણ વાંચી શક્યા બે લીટીની વચેની વાત ..ખૂબ સરસ રસાસ્વાદ…આભાર

    Like

  2. Kalpana Raghu says:

    V.nice. N’joyed

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s