‘વાર્તા રે વાર્તા ‘ (3)બેઠકની ચર્ચા -જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ

એક સર્જક કે લેખક કે એક વાર્તાકાર માટે સતત અભ્યાસ કરવો એ એ એટલો જ જરુરી છે જેટલો એક સારા ગાયક કે સંગીતકાર માટે રિયાઝ જરુરી છે.

આ અભ્યાસ એટલે સતત વાંચવું.

ઉત્તમ અભ્યાસ તો ગુરુ સાથે કરો તે પણ ગુરુની અવેજીમાં, સર્વકાલિન અને સમકાલિન સર્જકોની સબળ કૃતિઓનું, વાગોળીને વાંચન, એક વ્યસનની જેમ કરવું જોઈએ. આ વાંચનથી સહ્રદયી વાચકની સંવેદનશીલતા કેળવાય છે, એટલું જ નહીં પણ દરેક વખતે નવા અર્થ એમાંથી નિપજે છે. મારા અંગત જીવનમાં ઘટેલી ઘટના વખતે ગુજરાતી ભાષાના ઉત્તમોત્તમ વિવેચક અને પ્રખર વિદ્વાન, ડો. મધુસુદનભાઈ કાપડિયાએ મને એક સરસ વાત કહી હતી કે એક સર્જકને સંવેદનશીલતાનો અભિશાપ ગણો તો અભિશાપ અને વરદાન ગણો તો વરદાન મળ્યું છે. એ તો સર્જક પર છે કે આ વેદનાનું મંથન કરીને એમાંથી “સ્વ થી સર્વ સુધી” પહોંચતી કૃતિઓનું સર્જન કરે કે પછી કડવાશનું વિષ નિપજાવે જે એને- સર્જકને- સર્જનક્રિયાથી વિમુખ જ ન કરે પણ જગતને પણ એના માતબર અને માલદાર સર્જનોથી વિમુખ કરી દે. “સ્વ થી સર્વ સુધીની” આ મુસાફરી ની મોજ માણવા કે નિજાનંદ પામવા માટે એક ખાસ વાત સહુ સર્જકે યાદ રાખવાની છે અને તે એ છે કે જ્યારે સર્જક પાસે નવું કંઈ અર્થસભર કે જીવનન પ્રતિબિંબો ઝીલતું સાહિત્ય ન હોય ત્યારે અટકી જવું જોઈએ. અભ્યાસ માટેનું લખાણ અનુકરણમાંથી પણ નિપજ્યું હોય તો તેને કે નબળી રચનાને રચી હોય તો એનો પણ વિચાર કરવો કે કઈ રીતે આ રચાનામાં ક્યાં ખામી રહી ગઈ છે. આ આત્મનિરિક્ષણ પ્રત્યેક સર્જકે સતત કરતાં રહેવું જોઈએ.

આજનો યુગ એ માહિતીનો યુગ છે. આ યુગમાં સામાન્ય માનવી સારા અને સાચા લેખકોની સાહિત્યિક મૂલ્યવાળી કૃતિઓના વાંચનથી દૂર થતો જાય છે. આજનો લખનાર એની સર્જનક્રિયામાં સૌષ્ઠવ અને સુઘડતાથી પોતાની રચનાનો નિખાર કે શણગાર કરવામાં ઊણો ઉતરે છે કારણ કે વિશ્વના મુખ્ય ભાષાઓમાં રચાયેલી સુંદર રચનાઓને નથી જાણી, માણી કે નથી વિગતવાર ભણ્યા કે નથી શાસ્ત્રોક્ત રીતે અભ્યાસ કર્યો. ઉમાશંકર, સુંદરમ, હરીન્દ્ર કે સુરેશ દલાલ, અનિલ જોષી કે લાભશંકર, પન્ના નાયક, પ્રીતિ સેનગુપ્તા કે મીરાં-નરસિંહ ના કાવ્યો વાંચ્યા વિના કવિતા લખવાની ધૃષ્ટતા કરવી અથવા તો આદિલભાઈ, મનોજ, બેફામ, શયદા, ઘાયલ, કૈલાસ પંડિત કે ચીનુભાઈ મોદીની ગઝલો વાંચ્યા વિના ગઝલો લખવી અથવા તો સુરેશ જોષી, ગુલાબદાસ બ્રોકર, ધૂમકેતુ કે જયંત ખત્રીની ટૂંકી વાર્તાઓ વાંચ્યા વિના ટૂંકી વાર્તાઓ લખવી અને એવી આશા રાખવી કે આપણી કવિતા, ગઝલ કે વાર્તા અન્ય કોઈ વાંચે તો એ કઈ રીતે બની શકે? સાચી વાત તો એ છે કે “લખતાં લહિયો થાય અને વાંચતા વિદ્વાન થાય” તો ખૂબ વાંચો, વાગોળો અને પછી લખો. એક ખાસ વાત કહેવી છે કે એ જ સાહિત્ય ટકે છે જેમાં કાળ, દેશ, સ્થળ અને સમયને લાગે વળગતી સમસ્યા કે બીનાઓનું પ્રતિબિંબો કોઈ પણ છોછ વિના, નિઃસંકોચ ઝીલાયું હોય. એક સર્જકમાં એવા અછૂતા વિષયોને હિંમતભેર છેડવાની સક્ષમતા અને સજ્જતા હોવી જ જોઈએ. માત્ર ગોઠ્વાયેલું “ફીલ ગુડ” લખાણ ગોઠવાયેલું અને સગવડિયું લાગે છે. લેખકની પરિપક્વતાની કસોટી વિવિધ વિષયોને સહજતાથી અને કોઈ પણ પૂર્વગ્રહ વિના રજુ કરવાની હથોટીથી થાય છે.

આપ સહુ ખૂબ જ ઉત્સાહ્પૂર્વક લખો છો તો સારું, સાચું અને સતત લખતા રહો એવી શુભેચ્છા સાથે વિરમું છું.

જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ -કેલીફોર્નીયા –

 

 

Advertisements

About Pragnaji

Personal Links http://pragnaji.wordpress.com/ https://shabdonusarjan.wordpress.com/ http://gujaratidaglo.wordpress.com/
This entry was posted in "બેઠક "​, -જયશ્રી મરચંટ, પાઠશાળા, પાઠશાળા-1, સહિયારુંસર્જન. Bookmark the permalink.

One Response to ‘વાર્તા રે વાર્તા ‘ (3)બેઠકની ચર્ચા -જયશ્રીબેન મર્ચન્ટ

  1. pareejat કહે છે:

    aa lekh samjva no aanad aavyo.

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s